Deen Dayal SPARSH Yojana Scholarship: India Post to promote students’ interest in Philately and Research– Postmaster General Krishna Kumar Yadav

डाक-टिकट संग्रह (फिलैटली) को शिक्षा प्रणाली की मुख्यधारा में लाने और प्रोत्साहन देने के उद्देश्य से डाक विभाग द्वारा विद्यार्थियों के लिए "दीन दयाल स्पर्श योजना" (स्कॉलरशिप फॉर प्रमोशन ऑफ एप्टीट्यूड एंड रिसर्च इन स्टैम्प्स ऐज ए हॉबी) छात्रवृत्ति दी जाएगी। इस सम्बन्ध में जानकारी देते हुए उत्तरी गुजरात परिक्षेत्र, अहमदाबाद के पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने बताया कि वर्ष 2017 से कक्षा 6 से 9 तक के जेन अल्फ़ा पीढ़ी के बच्चों के लिए आरम्भ इस योजना में  उन मेधावी विद्यार्थियों  को 6000/- रूपये वार्षिक छात्रवृत्ति प्रदान करने का प्रस्ताव है, जिनका शैक्षणिक रिकार्ड अच्छा है और जिन्होंने शौक के तौर पर फिलैटली को अपनाया है। इस छात्रवृत्ति योजना में लाभार्थियों के चयन हेतु आयोजित होने वाली परीक्षा में सम्मिलित होने के लिए निर्धारित प्रारूप में आवेदन की अंतिम तिथि 10 सितम्बर निर्धारित है।

पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने बताया कि इसके तहत अखिल भारतीय स्तर पर प्रत्येक डाक परिमंडल कक्षा 6, 7, 8, और 9 के 10-10 विद्यार्थियों को, अधिकतम 40 छात्रवृत्तियाँ  प्रदान करेगा। छात्रवृत्ति  की राशि, 500/- रूपये प्रतिमाह की दर से 6000/- रूपये प्रतिवर्ष होगी, जो कि तिमाही आधार पर देय  होगी। पोस्टमास्टर जनरल श्री यादव ने कहा कि छात्रवृत्ति की अहर्ता हेतु भारत में मान्यता प्राप्त विद्यालय का विद्यार्थी होना चाहिए। संबंधित विद्यालय का फिलैटली क्लब होना चाहिए और उम्मीदवार क्लब का सदस्य होना चाहिए। यदि विद्यालय में फिलैटली क्लब स्थापित नहीं है, तो ऐसे विद्यालय के उस विद्यार्थी के नाम पर भी विचार किया जा सकता है, जिसका अपना फिलैटली जमा खाता संचालित हो। फिलैटली डिपोजिट खाता डाकघर में न्यूनतम 200 रुपये से खोला जा सकता है।  छात्रवृत्ति देने लिए चयन करते समय इस बात का ध्यान रखा जाए कि उम्मीदवार ने विगत अंतिम परीक्षा में कम से कम 60 प्रतिशत अंक अथवा समकक्ष ग्रेड/ग्रेड प्वांइट प्राप्त किए हों। अनुसूचित जाति/अनुसूचित जनजाति के उम्मीदवारों के लिए 5 प्रतिशत की छूट होगी।

पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने बताया कि छात्रवृत्ति हेतु पहले मंडलीय स्तर पर लिखित क्विज़ का आयोजन 27 सितंबर को किया जाएगा, जिसमें 50 बहुविकल्पीय प्रश्न पूछे जाएंगे। इसमें सफल विद्यार्थियों को अंतिम चयन हेतु नवंबर माह के प्रथम सप्ताह तक 16 डाक टिकटों के साथ अधिकतम 500 शब्दों में एक फिलेटली प्रोजेक्ट जमा करना होगा।  इसके लिए  परिमंडल स्तर पर डाक अधिकारी और प्रतिष्ठित फिलैटलीविदों की एक समिति भी गठित की जाएगी। अंतिम रिजल्ट 01 दिसंबर, 2026 को घोषित किया जायेगा। चयनित विद्यार्थियों को, पोस्ट ऑफिस अथवा इंडिया पोस्ट पेमेंट्स बैंक में अपने अभिभावकों के साथ एक संयुक्त खाता खुलवाना होगा।

पोस्टमास्टर जनरल  श्री कृष्ण कुमार यादव ने कहा कि इस छात्रवृत्ति का उद्देश्य जेन अल्फ़ा पीढ़ी के युवाओं में छोटी आयु से ही फिलैटली के शौक को इस प्रकार बढ़ावा देना है, ताकि यह रूचिकर कार्य, उन्हें सुकून भरा अनुभव और तनाव-मुक्त जीवन प्रदान करने के साथ-साथ उनके लिए शिक्षाप्रद भी सिद्ध हो। ‘दीन दयाल स्पर्श योजना’ विद्यार्थियों के इस शौक को प्रोत्साहन देने के साथ-साथ उनकी प्रतिभा को छात्रवृत्ति के माध्यम से सम्मानित करने का एक सार्थक प्रयास है।

ડાક-ટિકિટ પ્રત્યે રુચિ અને સંશોધન કાર્યને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ‘દીન દયાલ સ્પર્શ યોજના’ હેઠળ ટપાલ વિભાગ આપશે શિષ્યવૃત્તિ – પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ કૃષ્ણ કુમાર યાદવ

‘દીન દયાલ સ્પર્શ યોજના’ હેઠળ મેધાવી વિદ્યાર્થીઓને ટપાલ વિભાગ દ્વારા વાર્ષિક રૂ. 6,000ની શિષ્યવૃત્તિ; અરજી કરવાની અંતિમ તારીખ 10 સપ્ટેમ્બર – પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ કૃષ્ણ કુમાર યાદવ

ડાક-ટિકિટ સંગ્રહ (ફિલેટલી)ને શિક્ષણ પ્રણાલીની મુખ્યધારામાં લાવવા અને તેને પ્રોત્સાહન આપવાના હેતુથી ડાક વિભાગ દ્વારા “દીન દયાલ સ્પર્શ યોજના” (સ્કોલરશિપ ફોર પ્રમોશન ઓફ એપ્ટિટ્યુડ એન્ડ રિસર્ચ ઇન સ્ટેમ્પ્સ એઝ અ હોબી) હેઠળ જેન આલ્ફા વિધાર્થીઓને શિષ્યવૃત્તિ આપવામાં આવશે. આ અંગે માહિતી આપતાં ઉત્તર ગુજરાત પરિક્ષેત્ર, અમદાવાદના પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે જણાવ્યું હતું કે વર્ષ 2017થી ધોરણ 6થી 9ના વિદ્યાર્થીઓ માટે શરૂ કરવામાં આવેલી આ યોજનામાં સારા શૈક્ષણિક રેકોર્ડ ધરાવતા અને શોખ તરીકે ફિલેટલી અપનાવનાર મેધાવી વિદ્યાર્થીઓને વાર્ષિક રૂ. 6,000ની શિષ્યવૃત્તિ આપવાની જોગવાઈ છે. આ શિષ્યવૃત્તિ યોજના હેઠળ લાભાર્થીઓની પસંદગી માટે યોજાનારી પરીક્ષામાં ભાગ લેવા માટે નિર્ધારિત ફોર્મેટમાં અરજી કરવાની અંતિમ તારીખ 10 સપ્ટેમ્બર નક્કી કરવામાં આવી છે.

પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે જણાવ્યું હતું કે આ યોજના હેઠળ સમગ્ર ભારતના દરેક પોસ્ટલ સર્કલ કાર્યાલય દ્વારા ધોરણ 6, 7, 8 અને 9ના 10-10 વિદ્યાર્થીઓને, એટલે કે મહત્તમ 40 વિદ્યાર્થીઓને શિષ્યવૃત્તિ આપવામાં આવશે. શિષ્યવૃત્તિની રકમ દર મહિને રૂ. 500, એટલે કે વાર્ષિક રૂ. 6,000 રહેશે, જે ત્રિમાસિક ધોરણે ચૂકવવામાં આવશે. પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે શિષ્યવૃત્તિ માટે પાત્ર બનવા માટે વિદ્યાર્થી ભારતની માન્યતા પ્રાપ્ત શાળામાં અભ્યાસ કરતો હોવો જોઈએ. સંબંધિત શાળામાં ફિલેટલી ક્લબ હોવો જોઈએ અને ઉમેદવાર તે ક્લબનો સભ્ય હોવો જોઈએ. જો શાળામાં ફિલેટલી ક્લબ સ્થાપિત ન હોય, તો એવી શાળાના તે વિદ્યાર્થીના નામ પર પણ વિચારણા કરી શકાય છે, જેના પોતાના નામે ફિલેટલી ડિપોઝિટ ખાતું સંચાલિત થતું હોય. ફિલેટલી ડિપોઝિટ ખાતું પોસ્ટ ઓફિસમાં ઓછામાં ઓછા રૂ. 200ની રકમથી ખોલી શકાય છે. શિષ્યવૃત્તિ માટે ઉમેદવારોની પસંદગી કરતી વખતે એ બાબતનું ધ્યાન રાખવામાં આવશે કે ઉમેદવારે અગાઉની અંતિમ પરીક્ષામાં ઓછામાં ઓછા 60 ટકા ગુણ અથવા સમકક્ષ ગ્રેડ/ગ્રેડ પોઇન્ટ મેળવ્યા હોય. અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ ના ઉમેદવારોને 5 ટકાની છૂટછાટ આપવામાં આવશે.

પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે જણાવ્યું હતું કે શિષ્યવૃત્તિ માટે પ્રથમ તબક્કામાં મંડળીય સ્તરે લેખિત ક્વિઝનું આયોજન 27 સપ્ટેમ્બરના રોજ કરવામાં આવશે, જેમાં 50 બહુવિકલ્પીય પ્રશ્નો પૂછવામાં આવશે. તેમાં સફળ થનાર વિદ્યાર્થીઓએ અંતિમ પસંદગી માટે નવેમ્બર મહિનાના પ્રથમ અઠવાડિયા સુધીમાં 16 ડાક-ટિકિટો સાથે મહત્તમ 500 શબ્દોમાં ફિલેટલી પ્રોજેક્ટ જમા કરાવવાનો રહેશે. આ માટે પરિમંડળ સ્તરે ડાક અધિકારીઓ અને પ્રતિષ્ઠિત ફિલેટલિસ્ટોની એક સમિતિ પણ રચવામાં આવશે. અંતિમ પરિણામ 01 ડિસેમ્બર, 2026ના રોજ જાહેર કરવામાં આવશે. પસંદ થયેલા વિદ્યાર્થીઓએ પોસ્ટ ઓફિસ અથવા ઇન્ડિયા પોસ્ટ પેમેન્ટ્સ બેંકમાં પોતાના માતા-પિતા સાથે સંયુક્ત ખાતું ખોલાવવું પડશે.

પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે જણાવ્યું હતું કે આ શિષ્યવૃત્તિનો હેતુ જેન આલ્ફા પેઢી ના બાળકોમાં નાની ઉંમરથી જ ફિલેટલીના શોખને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે, જેથી આ રસપ્રદ પ્રવૃત્તિ તેમને આનંદદાયક અનુભવ અને તણાવમુક્ત જીવન પ્રદાન કરવાની સાથે તેમના માટે શૈક્ષણિક પણ સાબિત થાય. ‘દીન દયાલ સ્પર્શ યોજના’ જેન આલ્ફા વિદ્યાર્થીઓમાં ફિલેટલીના શોખને પ્રોત્સાહન આપવા સાથે તેમની પ્રતિભાને શિષ્યવૃત્તિ દ્વારા સન્માનિત કરવાનો એક સાર્થક પ્રયાસ છે.

Department of Posts to award scholarships under ‘Deen Dayal SPARSH Yojana’ to promote students’ interest in Philately and Research– Postmaster General Krishna Kumar Yadav

Meritorious Students to receive annual scholarship of ₹6,000 under ‘Deen Dayal SPARSH Yojana’; last date to apply is September 10– Postmaster General Krishna Kumar Yadav

With the objective of bringing Philately into the mainstream of the education system and encouraging it among students, Department of Posts will provide scholarships to Gen Alpha students under the “Deen Dayal SPARSH Yojana” (Scholarship for Promotion of Aptitude and Research in Stamps as a Hobby). Postmaster General, North Gujarat Region, Ahmedabad, Shri Krishna Kumar Yadav, said that the scheme, launched in 2017 for students of Classes VI to IX, proposes to provide an annual scholarship of ₹6,000 to meritorious students who have a good academic record and have adopted Philately as a hobby. The last date for submission of applications in the prescribed format to appear in the examination conducted for the selection of beneficiaries under this scholarship scheme is 10 September 2026.

Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav said that, under the scheme, each Postal Circle across India will award 10 scholarships each to students of Classes VI, VII, VIII and IX, totalling a maximum of 40 scholarships. The scholarship amount will be ₹ 6000/- per annum, payable at a rate of ₹500 per month on a quarterly basis. Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav added that, to be eligible for the scholarship, the student must be enrolled in a recognised school in India. The concerned school should have a Philately Club, and the candidate should be a member of the club. In case the school Philately Club has not established, a student having his own Philately Deposit Account may also be considered. A Philately Deposit Account can be opened at a Post Office with a minimum deposit of ₹200. While selecting candidates for the scholarship, it will be ensured that the candidate must have scored at least 60% marks or equivalent grade/ grade point in recent final exam. There will be 5% relaxation in marks for SC/ST.

Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav informed that, for the scholarship, a written quiz will first be conducted at the Divisional level on 27 September, comprising 50 multiple-choice questions. Students who qualify in the quiz will be required to submit a Philately Project of not more than 500 words, along with 16 postage stamps, by the first week of November for final selection. For this purpose, a committee comprising postal officials and eminent philatelists will also be constituted at the Circle level. The final results will be declared on 1 December 2026. The selected students will be required to open a joint account with their parents at a Post Office or India Post Payments Bank.

Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav said that the objective of this scholarship is to encourage children to develop the hobby of Philately from an early age in Gen Alpha So that this engaging and meaningful activity provides them with a relaxing, stress-free, and educational experience. ‘Deen Dayal SPARSH Yojana’ is a meaningful initiative to encourage the hobby of Philately among Gen Alpha students and recognise their talent through scholarships.

डाक-टिकटों के प्रति अभिरूचि व शोध कार्य हेतु "दीन दयाल स्पर्श योजना" छात्रवृत्ति देगा डाक विभाग- पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव

'दीन दयाल स्पर्श योजना' में मेधावी विद्यार्थियों को डाक विभाग द्वारा 6000/- रूपये वार्षिक छात्रवृत्ति, आवेदन की अंतिम तिथि 10 सितम्बर- पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव

भारतीय डाक विभाग द्वारा "धरती माँ के नाम एक पत्र: प्रकृति की रक्षा का मेरा संकल्प” विषय पर 'ढाई आखर' राष्ट्रीय पत्र-लेखन प्रतियोगिता का आयोजन - पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव

भारतीय डाक विभाग द्वारा नई पीढ़ी में पत्र लेखन की समृद्ध परंपरा को विकसित करने के उद्देश्य से राष्ट्रीय स्तर की पत्र लेखन प्रतियोगिता 'ढाई आखर' का आयोजन किया जा रहा है। यह प्रतियोगिता प्रतिभागियों को अपनी रचनात्मकता, मौलिक सोच और भावनाओं को शब्दों के माध्यम से प्रभावी ढंग से अभिव्यक्त करने का अवसर प्रदान करती है। साथ ही, यह युवा पीढ़ी को भारतीय डाक और फिलेटली से जोड़ने की एक महत्वपूर्ण पहल भी है। उत्तर गुजरात परिक्षेत्र, अहमदाबाद के पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने बताया कि इस प्रतियोगिता में “धरती माँ के नाम एक पत्र: प्रकृति की रक्षा का मेरा संकल्प” विषय पर प्रतिभागियों को अपने विचारों को व्यक्त करते हुए एक पत्र लिखना होगा, जिसे चीफ पोस्टमास्टर जनरल, गुजरात परिमंडल, अहमदाबाद-380001 को संबोधित करना है। इस प्रतियोगिता में पत्र चुने जाने पर पाँच हजार से पचास हजार रूपये तक का पुरस्कार भी मिलेगा। इसके लिए विभिन्न स्कूल-कॉलेज डाक विभाग के साथ मिलकर अपने यहाँ पर आयोजन कर सकते हैं। इसकी अंतिम तिथि 31 अक्टूबर, 2026 है।

पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने कहा कि इस  'ढाई आखर' पत्र लेखन प्रतियोगिता में किसी भी उम्र के लोग भाग ले सकते हैं। पहला वर्ग 18 वर्ष तक तथा दूसरा 18 वर्ष से अधिक आयु वर्ग का होगा। पत्र डाक विभाग द्वारा जारी अंतर्देशीय पत्र अथवा लिफाफे में ही स्वीकार्य होगा,  जिसमें क्रमशः 500 और 1,000 शब्दों में अंग्रेजी, हिन्दी अथवा स्थानीय भाषा में हाथ से पत्र लिखा जा सकता है। पत्र में अपना पूरा नाम, पता, जन्मतिथि, मोबाइल नंबर और विद्यालय के नाम सहित संबंधित परिमंडल के चीफ पोस्टमास्टर जनरल के पते पर 1 अगस्त से 31 अक्टूबर, 2026 के मध्य भेजना होगा।

पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने बताया कि प्रतियोगिता के विजेताओं को राज्य और राष्ट्रीय स्तरों पर विभिन्न 4 श्रेणियों में तीन-तीन पुरस्कार प्रदान किए जाएंगे। इनमें परिमंडलीय (राज्य) स्तर पर चयनित श्रेष्ठ पत्रों को प्रथम, द्वितीय व तृतीय श्रेणी में क्रमश: 25 हजार, 10 हजार व  5 हजार रूपए का पुरस्कार दिया जायेगा। राष्ट्रीय  स्तर पर चयनित श्रेष्ठ पत्रों को प्रथम, द्वितीय व तृतीय श्रेणी में क्रमश: 50 हजार, 25 हजार व 10 हजार रूपए का पुरस्कार दिया जायेगा। कुल मिलाकर पूरे देश में 40 लाख 20 हजार रूपये के पुरस्कार विजेताओं को दिए जायेंगे। इस संबंध में ज्यादा जानकारी के लिए विभिन्न मंडलों के अधीक्षक और प्रधान डाकघर के पोस्टमास्टर से संपर्क किया जा सकता है।

पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने कहा कि आज के डिजिटल युग में, जहाँ संचार के साधन अत्यंत तेज़ और तात्कालिक हो गए हैं, वहीं हस्तलिखित पत्रों की आत्मीयता, संवेदनशीलता और भावनात्मक गरिमा आज भी अप्रतिम है। चिट्ठियाँ या पत्र केवल शब्दों का संग्रह नहीं होता, बल्कि उसमें भावनाएँ, स्मृतियाँ, रिश्तों की ऊष्मा और मानवीय संवेदनाएँ समाहित होती हैं, जो समय बीत जाने के बाद भी मन को उसी आत्मीयता से स्पर्श करती हैं। हैं। 'ढाई आखर' एक राष्ट्रीय स्तर की पहल है, जिसका उद्देश्य युवाओं में रचनात्मकता, मौलिकता व आत्म-अभिव्यक्ति को प्रोत्साहित करके उन्हें डाक और फिलेटली से पुनः परिचित कराना है। यह जन सामान्य के लिए उनके लेखन कौशल और प्रतिभा को प्रदर्शित करने का एक मंच भी है। ‘ढाई आखर’ अभियान शब्दों के माध्यम से भावनाओं को अभिव्यक्ति देने, मानवीय रिश्तों को सशक्त बनाने और नई पीढ़ी में सृजनात्मक लेखन के प्रति रुचि जागृत करने का एक राष्ट्रीय अभियान है। यह पहल पत्र लेखन की समृद्ध परंपरा को नई पीढ़ी तक पहुँचाने के साथ-साथ विचारों, संवेदनाओं और संस्कारों को एक पीढ़ी से दूसरी पीढ़ी तक पहुँचाने का सार्थक माध्यम भी है।

ભારતીય પોસ્ટ વિભાગ દ્વારા “ધરતી માતાના નામે એક પત્ર: પ્રકૃતિની રક્ષાનો મારો સંકલ્પ" વિષય પર ‘ઢાઈ આખર’ રાષ્ટ્રીય સ્તરની પત્રલેખન સ્પર્ધાનું આયોજન – પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ કૃષ્ણ કુમાર યાદવ

‘ઢાઈ આખર’ પત્રલેખન સ્પર્ધામાં કોઈપણ વયના લોકો લઈ શકે છે ભાગ, વિજેતાઓને રૂપિયા 5 હજારથી 50 હજાર સુધીનું પુરસ્કાર – પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ કૃષ્ણ કુમાર યાદવ

‘ઢાઈ આખર’ પત્રલેખન સ્પર્ધા દ્વારા યુવાનોમાં સર્જનાત્મકતા, મૌલિકતા અને આત્મઅભિવ્યક્તિને પ્રોત્સાહિત કરવાનો પ્રયાસ – પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ કૃષ્ણ કુમાર યાદવ

ભારતીય પોસ્ટ વિભાગ દ્વારા નવી પેઢીમાં પત્રલેખનની સમૃદ્ધ પરંપરાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે રાષ્ટ્રીય સ્તરની ‘ઢાઈ આખર’ પત્રલેખન સ્પર્ધા નું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ સ્પર્ધા પ્રતિભાગીઓને પોતાની સર્જનાત્મકતા, મૌલિક વિચારસરણી અને લાગણીઓને શબ્દો દ્વારા અસરકારક રીતે અભિવ્યક્ત કરવાની અનોખી તક પૂરી પાડે છે. સાથે જ, યુવા પેઢીને પોસ્ટ વિભાગ અને ફિલેટલી સાથે જોડવાનો પણ આ એક મહત્વપૂર્ણ પ્રયાસ છે. ઉત્તર ગુજરાત પરિક્ષેત્ર, અમદાવાદના પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવએ જણાવ્યું કે, આ સ્પર્ધામાં "ધરતી માતાના નામે એક પત્ર : પ્રકૃતિની રક્ષા માટેનો મારો સંકલ્પ" વિષય પર પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરતો એક પત્ર લખવાનો રહેશે. આ પત્ર ચીફ પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ, ગુજરાત પરિમંડળ, અમદાવાદ – 380001 ને સંબોધીને મોકલવાનો રહેશે. આ સ્પર્ધામાં પસંદગી પામેલા પત્રોને રૂ. 5,000થી રૂ. 50,000 સુધીના રોકડ પુરસ્કારો આપવામાં આવશે. આ માટે વિવિધ શાળા-કૉલેજો પોસ્ટ વિભાગ સાથે મળીને પોતાને ત્યાં આયોજન કરી શકે છે. આ સ્પર્ધામાં ભાગ લેવા માટેની છેલ્લી તારીખ 31 ઓક્ટોબર, 2026 નક્કી કરવામાં આવી છે.

પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે જણાવ્યું કે આ ‘ઢાઈ આખર’ પત્રલેખન સ્પર્ધામાં કોઈપણ વયના લોકો ભાગ લઈ શકે છે. પ્રથમ વર્ગ 18 વર્ષ સુધીના અને બીજો વર્ગ 18 વર્ષથી વધુ વયના ભાગ લેનારાઓ માટે રહેશે. પત્ર ફક્ત ડાક વિભાગ દ્વારા જારી કરાયેલા આંતરદેશીય પત્ર અથવા કવર પર જ સ્વીકાર્ય રહેશે, જેમાં અનુક્રમે 500 અને 1000 શબ્દોમાં અંગ્રેજી, હિન્દી અથવા સ્થાનિક ભાષામાં હાથેથી લખાયેલ પત્ર મોકલી શકાય છે. પત્રમાં પોતાનું પૂરું નામ, સરનામું, જન્મતારીખ, મોબાઇલ નંબર અને શાળાનું નામ લખીને સંબંધિત પરિમંડળના ચીફ પોસ્ટમાસ્ટર જનરલના સરનામે 1 ઓગસ્ટથી 31 ઓક્ટોબર, 2026 દરમિયાન મોકલવાનો રહેશે.

પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે જણાવ્યું કે સ્પર્ધાના વિજેતાઓને રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે વિવિધ ચાર શ્રેણીઓમાં ત્રણ-ત્રણ પુરસ્કારો આપવામાં આવશે. પરિમંડળીય (રાજ્ય) સ્તરે પસંદ થયેલા શ્રેષ્ઠ પત્રોને અનુક્રમે પ્રથમ, દ્વિતીય અને તૃતીય ક્રમે રૂપિયા 25,000, 10,000 અને 5,000 નું પુરસ્કાર આપવામાં આવશે. રાષ્ટ્રીય સ્તરે પસંદ થયેલા શ્રેષ્ઠ પત્રોને અનુક્રમે પ્રથમ, દ્વિતીય અને તૃતીય ક્રમે રૂપિયા 50,000, 25,000 અને 10,000 નું પુરસ્કાર આપવામાં આવશે. આ રીતે દેશભરમાં કુલ રૂપિયા 40 લાખ 20 હજારના પુરસ્કારો વિજેતાઓને આપવામાં આવશે. આ સંબંધમાં વધુ માહિતી માટે વિવિધ મંડળોના અધિક્ષકો તથા હેડ પોસ્ટ ઓફિસના પોસ્ટમાસ્ટરનો સંપર્ક કરી શકાય છે.

પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે જણાવ્યું કે વર્તમાન ડિજિટલ યુગમાં જ્યાં સંવાદના સાધનો ઝડપી અને તાત્કાલિક બની ગયા છે, ત્યાં પણ પણ હસ્તલિખિત પત્રોની આત્મીયતા, સંવેદનશીલતા અને ભાવનાત્મક ગરિમા આજે પણ અદ્વિતીય છે. પત્ર માત્ર શબ્દોનો સમૂહ નથી, પરંતુ તેમાં લાગણીઓ, સ્મૃતિઓ, સંબંધોની ઉષ્મા અને માનવીય સંવેદનાઓ સમાયેલી હોય છે, જે વર્ષો પછી પણ એ જ આત્મીયતા સાથે હૃદયને સ્પર્શે છે. 'ઢાઈ આખર' એક રાષ્ટ્રીય સ્તરની પહેલ છે, જેનો મુખ્ય હેતુ યુવાનોમાં સર્જનાત્મકતા, મૌલિકતા અને આત્મઅભિવ્યક્તિને પ્રોત્સાહન આપીને તેમને ભારતીય પોસ્ટ ની સેવા અને ફિલેટલી સાથે પુનઃ જોડવાનો છે. આ સ્પર્ધા સામાન્ય નાગરિકો માટે પણ પોતાની લેખનકલા, સર્જનાત્મકતા અને પ્રતિભા પ્રદર્શિત કરવા માટેનું એક ઉત્તમ મંચ પૂરું પાડે છે. ‘ઢાઈ આખર’ અભિયાન શબ્દો દ્વારા લાગણીઓને અભિવ્યક્ત કરવાની, માનવીય સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાની અને નવી પેઢીમાં સર્જનાત્મક લેખન પ્રત્યે રસ જાગૃત કરવાની એક રાષ્ટ્રીય પહેલ છે. આ અભિયાન પત્રલેખનની સમૃદ્ધ પરંપરાને નવી પેઢી સુધી પહોંચાડવાની સાથે વિચારો, સંવેદનાઓ અને સંસ્કારોને એક પેઢીથી બીજી પેઢી સુધી પહોંચાડવાનું પણ એક અર્થપૂર્ણ માધ્યમ છે.

Department of Posts announces 'Dhai Akhar' national letter writing competition on the topic “A Letter to Mother Earth: My Promise to Protest Nature”- Postmaster General Krishna Kumar Yadav

‘Dhai Akhar’ letter writing competition open to all ages; Winners to receive ₹5,000–₹50,000 — Postmaster General Krishna Kumar Yadav

'Dhai Akhar’ letter writing competition aims to encourage creativity, originality, and self-expression among youth — Postmaster General Krishna Kumar Yadav

Department of Posts is organizing national level letter writing competition, 'Dhai Akhar' with the objective of reviving and promoting the rich tradition of letter writing among the younger generation. The competition provides an opportunity for participants to express their creativity, original ideas and emotions effectively through words. It is also an important initiative to connect young people with India Post and the world of philately. Postmaster General of North Gujarat Region, Ahmedabad Shri Krishna Kumar Yadav, said that participants are required to write a letter on the subject “A Letter to Mother Earth: My Promise to Protest nature”, expressing their thoughts, and address it to the Chief Postmaster General, Gujarat Circle, Ahmedabad-380001. Selected letters in this competition will be awarded prizes ranging from ₹5,000 to ₹50,000. Various schools and colleges can collaborate with the Department of Posts to organize this event. The last date for submission is 31st October, 2026.

Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav said that people of any age can participate in 'Dhai Akhar' letter writing competition. The first category is for participants up to 18 years of age, while the second category is for those above 18 years. Letters will only be accepted in the inland letter or envelope issued by the Department of Posts, and can be handwritten in English, Hindi, or any vernacular language in 500 and 1,000 words respectively. Letter must include the participant’s full name, address, date of birth, mobile number, and school/college name, and should be sent to the Chief Postmaster General of the respective circle between 1 August and 31 October 2026.

Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav said that the winners of the competition will be awarded in four different categories at the state and national levels, with three prizes in each category. At the circle (state) level, the selected best letters will receive ₹25,000, ₹10,000, and ₹5,000 for first, second, and third positions, respectively. Prizes of ₹50,000/-, ₹25,000/- and ₹10,000/-will be given to the best letters selected at National level in first, second and third positions respectively. Overall, prizes worth Rs. 40.20 lakhs will be given to the winners across the country. For more information, participants can contact the Superintendents of their respective Divisions and the Postmasters of the Head Post offices.

Indian Postal Service Officer Shri Krishna Kumar Yadav said that in digital scenario, where communication has become instant and extremely fast, the warmth, sensitivity, and emotional depth of a handwritten letter remain unmatched. A letter is not merely a collection of words; it carries emotions, memories, the warmth of relationships, and human sentiments that continue to touch hearts even years later with the same sense of affection. ‘Dhai Akhar’ is a national-level initiative to re-introduce the younger generations to post and philately while encouraging creativity, originality, and self-expression. It is also a platform for individuals to showcase their writing skills and talent. ‘Dhai Akhar’ campaign is a national campaign to encourage people to express their emotions through words, strengthen human relationships, and inspire the younger generation to develop an interest in creative writing. This initiative is also a meaningful means of conveying the rich tradition of letter writing to the new generation as well as conveying thoughts, feelings and traditions from one generation to another.

भारतीय डाक विभाग द्वारा "धरती माँ के नाम एक पत्र: प्रकृति की रक्षा का मेरा संकल्प” विषय पर 'ढाई आखर' राष्ट्रीय पत्र-लेखन प्रतियोगिता का आयोजन -पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव

'ढाई आखर' पत्र लेखन प्रतियोगिता में किसी भी उम्र के लोग ले सकते हैं भाग, विजेताओं को 5 हजार से 50 हजार रूपये तक का पुरस्कार-पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव

'ढाई आखर' पत्र लेखन प्रतियोगिता के माध्यम से युवाओं में रचनात्मकता, मौलिकता व आत्म-अभिव्यक्ति को प्रोत्साहित करने का प्रयास-पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव

Department of Posts released Customized Stamp and Special Cover on Group Mangalam at Ahmedabad, Gujarat

Department of Posts released a Customized Stamp and a Special Cover on “Group Mangalam – 84 Years of Successful Journey,” founded by the Late Shri Tejmal Ji Mangal. The Stamp and Special Cover were released by Chief Postmaster General, Gujarat Circle Shri Ganesh V. Sawaleshwarkar and Postmaster General, North Gujarat Region Shri Krishna Kumar Yadav on 01st June, 2026 at a function held at Mangalam Worldwide Limited, Navrangpura, Ahmedabad. The event was attended by Shri Om Prakash Mangal, Chairman of Group Mangalam Shri Vipin Prakash Mangal, Senior Superintendent of Post Offices Shri Chirag Mehta, Deputy Superintendent Ms. Manjulaben Patel, Assistant Director Shri Alpesh Shah Dholakia and other officials and dignitaries.

On this occasion, Chief Postmaster General Shri Ganesh V. Sawaleshwarkar said that stamps depict the country’s culture, history, science, and achievements, thereby promoting national pride and heritage along with communication. Department of Posts’ Customized Stamp scheme provides institutions, industries, and organizations with a unique platform to highlight their achievements, heritage, and brand identity. The customized stamp dedicated to the achievements of Mangalam Group is a national recognition of the organization’s long-standing success, its outstanding contributions, and the trust it has instilled in society. Congratulating Mangalam Group on its glorious and inspiring journey of 84 years, he remarked that the Group has built a strong legacy of growth and trust, which will continue to serve as a source of inspiration for future generations.

Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav said that a stamp is not merely a souvenir; it is a document of history. Every stamp carries a story, and there is a need to connect today’s younger generation with these stories. This special stamp will carry the inspiring story of Mangalam Group to people across the country and help preserve its glorious legacy for future generations. A stamp is truly a little ambassador that travels across nations, introducing people to the civilization, culture, and heritage it represents.

 

Chairman of Group Mangalam, Shri Vipin Prakash Mangal, highlighted the Group’s successful journey of 84 years and said that Mangalam Group, founded in 1942 at Beawar, Rajasthan, by the Late Shri Tejmal Ji Mangal, has built a strong legacy of excellence and progress, which was further elevated to new heights by successive leadership. Now, Group Mangalam is a conglomerate with an 84- years legacy of innovation and inclusive growth. The group operates successfully across key sectors such as Agri products, Stainless steel, and Retail. Their mission balances robust corporate citizenship with a “customer-first” approach, enabling it to effectively address modern industrial challenges.

Shri Om Prakash Mangal of Group Mangalam said that the release of a Customized Stamp and Special Cover on Group Mangalam by the Department of Posts is an occasion of immense pride, honour, and emotional significance for the entire Mangalam family.

ભારતીય ડાક વિભાગે અમદાવાદ ખાતે  ગ્રુપ મંગલમ પર કસ્ટમાઇઝ્ડ ડાક ટિકિટ અને વિશેષ આવરણ જારી કર્યું

 ભારતીય ડાક વિભાગ દ્વારા સ્વર્ગીય શ્રી તેજમલજી મંગલ દ્વારા સ્થાપિત ‘ગ્રુપ મંગલમ – 84 વર્ષની સફળ યાત્રા’ વિષયક એક કસ્ટમાઇઝ્ડ ડાક ટિકિટ અને વિશેષ આવરણ જારી કરવામાં આવ્યું. અમદાવાદના નવરંગપુરા સ્થિત મંગલમ વર્લ્ડવાઇડ લિમિટેડ ખાતે આયોજિત સમારોહમાં ગુજરાત પરિમંડળના મુખ્ય પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી ગણેશ વી. સાવળેશ્વરકર તથા ઉત્તર ગુજરાત ક્ષેત્રના પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે તા. 1 જૂન, 2026ના રોજ આ ડાક ટિકિટ અને વિશેષ આવરણ જારી કર્યું. આ પ્રસંગે શ્રી ઓમ પ્રકાશ મંગલ, મંગલમ ગ્રુપના અધ્યક્ષ શ્રી વિપિન પ્રકાશ મંગલ, પ્રવર ડાક અધિક્ષક શ્રી ચિરાગ મહેતા, ડેપ્યુટી અધિક્ષક સુશ્રી મંજુલાબેન પટેલ, સહાયક નિદેશક શ્રી અલ્પેશ શાહ સહિત અનેક અધિકારીઓ અને મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા.

આ પ્રસંગે મુખ્ય પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી ગણેશ વી. સાવળેશ્વરકરે જણાવ્યું કે ટપાલ ટિકિટો દ્વારા દેશની સંસ્કૃતિ, કલા, વારસા, ઇતિહાસ, મહાન વ્યક્તિત્વો, મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ તેમજ જ્ઞાન-વિજ્ઞાન અને વિવિધ સિદ્ધિઓનું પ્રતિબિંબ દર્શાવવામાં આવે છે. ટપાલ ટિકિટો સંચારના માધ્યમ તરીકે કાર્ય કરવા ઉપરાંત રાષ્ટ્રીય ગૌરવ અને સાંસ્કૃતિક વારસાના પ્રસાર તથા સંવર્ધનમાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. ભારતીય ડાક વિભાગની કસ્ટમાઇઝ્ડ ટપાલ ટિકિટ યોજના સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગો અને સંગઠનોને તેમની સિદ્ધિઓ, વારસા અને બ્રાન્ડ ઓળખને ઉજાગર કરવા માટે એક અનોખું મંચ પ્રદાન કરે છે. મંગલમ ગ્રુપની સિદ્ધિઓને સમર્પિત આ કસ્ટમાઇઝ્ડ ટપાલ ટિકિટ સંસ્થાની દીર્ઘકાલીન સફળતા, તેના ઉત્કૃષ્ટ યોગદાન અને સમાજમાં સ્થાપિત વિશ્વાસનું રાષ્ટ્રીય સ્તરે સન્માન છે. મંગલમ ગ્રુપને તેની 84 વર્ષની ગૌરવશાળી અને પ્રેરણાદાયી યાત્રા બદલ હાર્દિક અભિનંદન અને શુભેચ્છાઓ પાઠવતાં તેમણે જણાવ્યું કે મંગલમ ગ્રુપે વિકાસ અને વિશ્વાસની એક મજબૂત પરંપરા ઊભી કરી છે, જે આવનારી પેઢીઓ માટે પણ પ્રેરણાનું સ્ત્રોત બની રહેશે.

પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે જણાવ્યું કે ટપાલ ટિકિટ માત્ર એક સ્મૃતિચિહ્ન નથી, પરંતુ ઇતિહાસનું એક જીવંત દસ્તાવેજ છે. દરેક ટપાલ ટિકિટ પાછળ એક અનોખી વાર્તા છુપાયેલી હોય છે અને આજની યુવા પેઢીને આ વાર્તાઓ સાથે જોડવાની જરૂર છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે આ વિશેષ ટપાલ ટિકિટ મંગલમ ગ્રુપની પ્રેરણાદાયી ગાથાને દેશભરના લોકો સુધી પહોંચાડશે અને તેની ગૌરવશાળી વારસાને આવનારી પેઢીઓ માટે સંરક્ષિત રાખવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે. ટપાલ ટિકિટ ખરેખર એક નાનો રાજદૂત છે, જે વિવિધ દેશોની મુલાકાત લે છે અને લોકોને પોતાની સંસ્કૃતિ, સભ્યતા તથા વારસાથી પરિચિત કરાવે છે.

મંગલમ ગ્રુપના અધ્યક્ષ શ્રી વિપિન પ્રકાશ મંગલે મંગલમ ગ્રુપની 84 વર્ષની સફળ યાત્રાનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું કે વર્ષ 1942માં રાજસ્થાનના બ્યાવર ખાતે સ્વર્ગસ્થ શ્રી તેજમલજી મંગલ દ્વારા સ્થાપિત મંગલમ ગ્રુપે ઉત્કૃષ્ટતા અને પ્રગતિની એક મજબૂત પરંપરા ઊભી કરી છે, જેને અનુગામી નેતૃત્વ દ્વારા નવી ઊંચાઈઓ સુધી પહોંચાડવામાં આવી છે. આજે, વિશ્વાસ, નવીનતા અને સર્વસમાવેશક વિકાસની 84 વર્ષની યાત્રા સાથે મંગલમ ગ્રુપ એક પ્રતિષ્ઠિત ઉદ્યોગ સમૂહ તરીકે સ્થાપિત થયું છે. ગ્રુપ કૃષિ ઉત્પાદનો, સ્ટેનલેસ સ્ટીલ અને રિટેલ જેવા મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં સફળતાપૂર્વક કાર્યરત છે. તેમણે જણાવ્યું કે ગ્રુપનો ઉદ્દેશ મજબૂત કોર્પોરેટ નાગરિકતાને “ગ્રાહક-પ્રથમ” અભિગમ સાથે સંતુલિત રાખવાનો છે, જેથી આધુનિક ઔદ્યોગિક પડકારોનો અસરકારક રીતે સામનો કરી શકાય અને તેના ઉકેલો પ્રદાન કરી શકાય.

ગ્રુપ મંગલમના શ્રી ઓમ પ્રકાશ મંગલે જણાવ્યું કે ભારતીય ડાક વિભાગ દ્વારા ગ્રુપ મંગલમ પર કસ્ટમાઇઝ્ડ ટપાલ ટિકિટ અને વિશેષ આવરણનું વિમોચન સમગ્ર મંગલમ પરિવાર માટે અત્યંત ગૌરવ, સન્માન અને ભાવનાત્મક મહત્વનો પ્રસંગ છે.

 भारतीय डाक विभाग ने मंगलम ग्रुप पर जारी किया कस्टमाइज्ड डाक टिकट एवं विशेष आवरण

 भारतीय डाक विभाग द्वारा स्वर्गीय श्री तेजमल जी मंगल द्वारा स्थापित, ‘ग्रुप मंगलम-84 वर्षों की सफल यात्रा’ पर एक कस्टमाइज़्ड डाक टिकट एवं विशेष आवरण जारी किया गया। मंगलम वर्ल्डवाइड लिमिटेड, नवरंगपुरा, अहमदाबाद में आयोजित एक समारोह में  गुजरात परिमंडल के मुख्य पोस्टमास्टर जनरल श्री गणेश वी. सावळेश्वरकर और उत्तर गुजरात परिक्षेत्र के पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने 01 जून, 2026 को उक्त  डाक टिकट (माई स्टैम्प) एवं विशेष आवरण जारी किया। इस अवसर पर श्री ओम प्रकाश मंगल, ग्रुप मंगलम के अध्यक्ष श्री विपिन प्रकाश मंगल, प्रवर अधीक्षक डाकघर श्री चिराग मेहता, डिप्टी अधीक्षक सुश्री मंजुलाबेन पटेल, सहायक निदेशक श्री अल्पेश शाह  सहित तमाम अधिकारी उपस्थित रहे।

इस अवसर पर मुख्य पोस्टमास्टर जनरल श्री गणेश वी. सावळेश्वरकर ने कहा कि डाक टिकटों के माध्यम से देश की संस्कृति, कला, विरासत, इतिहास, महान विभूतियों और प्रमुख घटनाओं, ज्ञान-विज्ञान व उपलब्धियों को दर्शाया जाता है, जो संचार के साथ-साथ राष्ट्रीय गौरव और विरासत को बढ़ावा देते हैं। भारतीय डाक विभाग की कस्टमाइज़्ड डाक टिकट योजना संस्थानों, उद्योगों एवं संगठनों को अपनी उपलब्धियों, विरासत और ब्रांड पहचान को एक विशिष्ट मंच प्रदान करती है। ग्रुप मंगलम की उपलब्धियों को समर्पित यह कस्टमाइज़्ड डाक टिकट संस्था की दीर्घकालिक सफलता, उसके उत्कृष्ट योगदान और समाज में स्थापित विश्वास का राष्ट्रीय स्तर पर सम्मान है। उन्होंने ग्रुप मंगलम को उसकी 84 वर्षों की गौरवशाली एवं प्रेरणादायी यात्रा के लिए हार्दिक बधाई एवं शुभकामनाएँ देते हुए कहा कि ग्रुप मंगलम ने विकास और विश्वास की एक सशक्त विरासत का निर्माण किया है, जो आने वाली पीढ़ियों के लिए भी प्रेरणा का स्रोत बनी रहेगी।

पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने बताया कि डाक टिकट केवल एक स्मृति नहीं, बल्कि इतिहास का दस्तावेज होता है। हर डाक टिकट के पीछे एक कहानी छुपी हुई है और इस कहानी से आज की युवा पीढ़ी को जोड़ने की जरूरत है। यह विशेष डाक टिकट ग्रुप मंगलम की प्रेरणादायी गाथा को देशभर के लोगों तक पहुँचाने के साथ-साथ उसकी गौरवशाली विरासत को आने वाली पीढ़ियों के लिए संरक्षित करने का कार्य करेगा। डाक टिकट वास्तव में एक नन्हा राजदूत है, जो विभिन्न देशों का भ्रमण करता है एवम् उन्हें अपनी सभ्यता, संस्कृति और विरासत से अवगत कराता है।

ग्रुप मंगलम के अध्यक्ष श्री विपिन प्रकाश मंगल ने ग्रुप मंगलम की 84 वर्षों की सफल यात्रा की चर्चा करते हुए करते हुए कहा कि वर्ष 1942 में राजस्थान के ब्यावर  में स्वर्गीय श्री तेजमल जी मंगल द्वारा स्थापित, ग्रुप मंगलम ने उत्कृष्टता और प्रगति की एक सशक्त विरासत का निर्माण किया, जिसे क्रमिक नेतृत्व द्वारा नई ऊँचाइयों तक पहुँचाया गया। आज, 84 वर्षों के विश्वास और समावेशी विकास यात्रा में लिखे नवाचार के साथ ग्रुप मंगलम एक प्रतिष्ठित समूह के रूप में स्थापित है। यह समूह कृषि उत्पाद, स्टेनलेस स्टील और रिटेल जैसे प्रमुख क्षेत्रों में सफलतापूर्वक कार्यरत है। इनका उद्देशय मजबूत कॉर्पोरेट नागरिकता को “ग्राहक-प्रथम” दृष्टिकोण के साथ संतुलित करना है, ताकि आधुनिक औद्योगिक चुनौतियों का प्रभावी समाधान किया जा सके।

ग्रुप मंगलम के श्री ओम प्रकाश मंगल ने कहा कि भारतीय डाक विभाग द्वारा ग्रुप मंगलम पर कस्टमाइज्ड डाक टिकट एवं विशेष आवरण जारी किया जाना पूरे मंगलम परिवार के लिए अत्यंत गर्व, सम्मान और भावनात्मक महत्व का अवसर है।

 

डाक टिकटों पर भी छाया राम राज्य : 'श्रीराम जन्मभूमि मंदिर' से लेकर रामायण के विभिन्न प्रसंगों पर जारी हुए हैं डाक टिकट - पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव

भगवान श्री राम की महिमा डाक टिकटों के माध्यम से भी देश-दुनिया में प्रसारित हो रही है। भारत के साथ-साथ विश्व के 20 से ज्यादा देशों ने रामायण से जुड़े चरित्रों और कथानकों पर समय-समय पर डाक टिकट जारी किये हैं। यानी की डाक टिकटों पर भी राम राज्य छाया हुआ है। उत्तर गुजरात परिक्षेत्र, अहमदाबाद  के पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने रामनवमी पर्व पर बताया कि डाक विभाग लोगों को अपनी विरासत और संस्कृति से जोड़ने के लिए तमाम डाक टिकटें जारी करता है।  इसी क्रम में 'श्रीराम जन्मभूमि मंदिर' से लेकर रामायण के विभिन्न प्रसंगों से जुड़े तमाम डाक टिकटों को भी समाहित किया गया है, ताकि युवा पीढ़ी डाक टिकटों के माध्यम से अपनी संस्कृति से अवगत हो सके। ये डाक टिकट पत्रों पर लगकर विदेशों में भी जायेंगे, जहाँ रामायण की गाथा को लोगों तक फैलाएँगे।

पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने बताया कि अयोध्या में रामलला की प्राण प्रतिष्ठा से पहले प्रधानमंत्री श्री नरेंद्र मोदी जी ने 18 जनवरी, 2024 को 'श्रीराम जन्मभूमि मंदिर' को समर्पित 6 विशेष स्मारक डाक टिकट जारी किए थे। इनमें श्री राम जन्मभूमि मंदिर के साथ भगवान गणेश, भगवन हनुमान, जटायु, केवटराज और माता शबरी पर जारी डाक टिकट शामिल हैं। सोने का वर्क से सुसज्जित और चंदन की खुशबू से सुवासित इन डाक टिकटों में सूर्यवंशी राम के प्रतीक सूर्य की छवि के साथ पुण्य नदी सरयू का चित्र भी है और 'मंगल भवन अमंगल हारी, द्रवउ सो दसरथ अजिर बिहारी’ चौपाई के माध्यम से राष्ट्र के मंगल की कामना है। इन डाक टिकटों के मुद्रण में अयोध्या की पवित्र मिट्टी और सरयू के पवित्र जल का इस्तेमाल करते हुए इसे पंच महाभूतों के दर्शन से भी जोड़ा गया है। ये डाक टिकट अहमदाबाद जीपीओ स्थित फिलेटली ब्यूरो में बिक्री के लिए उपलब्ध हैं।

पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने बताया कि डाक विभाग ने रामायण के सभी महत्वपूर्ण प्रसंगों को दर्शाते 11 स्मारक डाक टिकटों का एक सेट भी 22 सितंबर, 2017 को जारी किया था। प्रधानमंत्री श्री नरेन्द्र मोदी जी ने इसे तुलसी मानस मंदिर, वाराणसी में जारी किया था। इन डाक टिकटों में सीता स्वयंवर, राम वनवास, भरत मिलाप, केवट प्रसंग, जटायु संवाद, शबरी संवाद, अशोक वाटिका में हनुमान-सीता संवाद, राम सेतु निर्माण, संजीवनी ले जाते हनुमान, रावण वध व भगवान राम के राजगद्दी पर बैठने के आकर्षक दृश्य समाहित हैं। इन डाक टिकटों पर देखकर ऐसा एहसास होता है मानो पूरा रामराज ही डाक टिकटों पर उतर आया हो। श्री राम जन्मभूमि मंदिर, अयोध्या के भूमि पूजन एवं शिलान्यास कार्यक्रम को अविस्मरणीय बनाने के लिए भी प्रधानमंत्री श्री नरेन्द्र मोदी जी ने  5 अगस्त, 2020 को अयोध्या में ‘श्री राम जन्मभूमि मंदिर के प्रतिरूप’ पर आधारित कस्टमाइज्ड डाक टिकट जारी किया था।

 

भारतीय डाक सेवा के वरिष्ठ अधिकारी के साथ-साथ साहित्यकार एवं ब्लॉगर के रूप में भी सुप्रसिद्ध, पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने कहा कि साहित्य और रंगमंच की दृष्टि से राम कथा विश्व के अधिकांश देशों में पहुँच स्थापित करती है। राम-कथा के सूत्र भारत के बाहर श्रीलंका, नेपाल, इंडोनेशिया, मलेशिया, थाईलैंड, लाओस, जापान, चीन, वियतनाम, सूरीनाम, कंबोडिया और म्यांमार इत्यादि देशों तक भी व्याप्त हैं। ऐसे में विभिन्न देशों ने श्री राम से जुड़े विभिन्न प्रसंगों पर डाक टिकट जारी कर उनके कथानक और विचारों को न सिर्फ आत्मसात किया है, बल्कि डाक टिकटों के माध्यम से उन विचारों और आदर्शों को देश-दुनिया के कोने-कोने में प्रचारित-प्रसारित किया है।

पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने कहा कि डाक टिकट को नन्हा राजदूत भी कहा जाता है। देश-दुनिया की सैर करते हुए ये डाक टिकट किसी भी देश की सभ्यता, संस्कृति, विरासत की परम्पराओं को  आगे बढ़ाते हुए  सांस्कृतिक संदेशवाहक की भूमिका निभाते हैं। विश्व भर के डाक विभाग ने रामायण के विभिन्न पहलुओं पर डाक टिकटों की सीरीज जारी करके श्री राम की आध्यात्मिकता और ऐतिहासिकता को वैश्विक स्तर पर समृद्ध किया है। श्री यादव ने कहा कि, भगवान श्री राम पर जारी डाक टिकट दुनिया भर के डाक टिकट संग्राहकों के लिए एक अमूल्य निधि की तरह है। देश-दुनिया से आने वाले पर्यटक और शोधार्थी इन डाक टिकटों के माध्यम से रामायण और इसके विभिन्न चरित्रों व कथानकों के महत्व को समझ रहे हैं। भगवान श्रीराम से जुड़ी ऐतिहासिक एवं आध्यात्मिक महत्व की चीजों को सामने लाकर भारतीय संस्कृति को निरंतर समृद्ध कर रहा है। हर डाक टिकट के पीछे एक कहानी छिपी है और इससे युवा पीढ़ी को रूबरू कराने की जरूरत है। इससे युवा पीढ़ी को भी अपनी संस्कृति एवं विरासत से जुड़ने में मदद मिलेगी।

ડાક ટિકિટો પર પણ રામ રાજ્ય પ્રતિબિંબિત: ‘શ્રી રામ જન્મભૂમિ મંદિર’થી લઈને રામાયણના વિવિધ પ્રસંગો પર બહાર પાડવામાં આવી છે ડાક ટિકિટો – પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ કૃષ્ણ કુમાર યાદવ

ભારત ઉપરાંત વિશ્વના 20 કરતાં વધુ દેશોએ રામાયણના પાત્રો અને કથાઓ પર આધારિત ડાક ટિકિટો સમયાંતરે બહાર પાડી છે – પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ કૃષ્ણ કુમાર યાદવ

ભગવાન શ્રી રામ પર બહાર પાડવામાં આવેલી ડાક ટિકિટ દુનિયાભરના ડાક ટિકિટ સંગ્રાહકો માટે અમૂલ્ય ખજાનો છે.– પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ કૃષ્ણ કુમાર યાદવ

ભગવાન શ્રી રામનો મહિમા દેશ અને દુનિયાભરમાં, ડાક ટિકિટોના માધ્યમથી પણ પ્રસારિત થઈ રહ્યો છે. ભારત ઉપરાંત, વિશ્વભરના 20 થી વધુ દેશોએ સમયાંતરે રામાયણ સાથે સંકળાયેલા પાત્રો અને કથાઓ દર્શાવતી ડાક ટિકિટો બહાર પાડી છે. એટલેકે 'રામ રાજ્ય'ની ભાવના ડાક ટિકિટો પર પણ પ્રવર્તે છે. રામનવમી ઉત્સવના અવસરે, ઉત્તર ગુજરાત પરિક્ષેત્ર, અમદાવાદ ના પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે જણાવ્યું કે ડાક વિભાગ લોકોને તેમના વારસા અને સંસ્કૃતિ સાથે જોડવા માટે વિવિધ પ્રકારની ડાક ટિકિટો બહાર પાડે છે. આ જ રીતે, 'શ્રી રામ જન્મભૂમિ મંદિર' દર્શાવતી ડાક ટિકિટોથી લઈને રામાયણના વિવિધ પ્રસંગો સાથે સંબંધિત અનેક ડાક ટિકિટોનો આ સંગ્રહમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે, જેનાથી યુવા પેઢી ડાક ટિકિટોના માધ્યમથી તેમની સંસ્કૃતિ થી પરિચિત થઈ શકે. આ ડાક ટિકિટો પત્રો પર લગાવીને વિદેશોમાં પણ જશે અને ત્યાં રામાયણની ગાથાનો પ્રસાર કરશે.

ઉત્તર ગુજરાત પરિક્ષેત્ર, અમદાવાદના પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણકુમાર યાદવે રામનવમી પર્વ નિમિત્તે જણાવ્યું હતું કે અયોધ્યામાં શ્રીરામલલાની પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા પહેલાં, ભારતના માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદીએ 18 જાન્યુઆરી, 2024ના રોજ ‘શ્રીરામ જન્મભૂમિ મંદિર’ને સમર્પિત 6 વિશેષ સ્મારક ડાક ટિકિટો જાહેર કરી હતી. આ ટિકિટોમાં શ્રીરામ જન્મભૂમિ મંદિર સાથે ભગવાન ગણેશ, ભગવાન હનુમાન, જટાયુ, કેવટરાજ અને માતા શબરીના વિવિધ પ્રસંગોનો સમાવેશ થાય છે. સોનાના વર્કથી શોભિત અને ચંદનની સુગંધથી સુવાસિત આ ડાક ટિકિટોમાં સૂર્યવંશી શ્રીરામના પ્રતિકરૂપ સૂર્યની છબી તેમજ પવિત્ર સરયૂ નદીનાં દર્શન દર્શાવવામાં આવ્યા છે. સાથે સાથે “મંગલ ભવન અમંગલ હારી, દ્રવઉ સો દશરથ અજિર બિહારી” ચોપાઈના માધ્યમથી રાષ્ટ્રના કલ્યાણની અભિલાષા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. આ ડાક ટિકિટોના મુદ્રણમાં અયોધ્યાની પવિત્ર માટી અને સરયૂ નદીનાં પવિત્ર જળનો ઉપયોગ કરીને તેને પંચ મહાભૂતોના તત્વોથી પણ જોડવામાં આવ્યા છે. આ વિશેષ ડાક ટિકિટો અમદાવાદ જી.પી.ઓ. ખાતે આવેલી ફિલેટેલી બ્યુરોમાં વેચાણ માટે ઉપલબ્ધ છે.

પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણકુમાર યાદવે વધુમાં જણાવ્યું કે, તેના અગાઉ પણ ડાક વિભાગ દ્વારા રામાયણના તમામ મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગોને દર્શાવતા 11 સ્મારક ડાક ટિકિટોના સેટ 22 સપ્ટેમ્બર, 2017ના રોજ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. માનનીય વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજી દ્વારા આ ડાક ટિકિટો વારાણસી સ્થિત તુલસી માનસ મંદિર ખાતે જાહેર કરવામાં આવી હતી. આ ડાક ટિકિટોમાં સીતાસ્વયંવર, રામ વનવાસ, ભરત મિલાપ, કેવટ પ્રસંગ, જટાયુ સંવાદ, શબરી સંવાદ, અશોક વાટિકા ખાતે હનુમાન-સીતાનો સંવાદ, રામસેતુ નિર્માણ, સંજીવની લઈ જતા હનુમાન, રાવણવધ અને ભગવાન રામના રાજ્યાભિષેક જેવી દર્શનીય ઘટનાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ ટિકિટોને નિહાળતાં એવું અનુભવે છે કે આખું રામરાજ્ય જ જાણે ડાક ટિકિટોમાં જીવંત થઈ ઊતરી આવ્યું હોય. ઉપરાંત, શ્રીરામ જન્મભૂમિ મંદિર, અયોધ્યાના ભૂમિપૂજન અને શિલાન્યાસ પ્રસંગને ઐતિહાસિક બનાવવાના ભાગરૂપે પણ, 5 ઓગસ્ટ, 2020ના રોજ વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજી દ્વારા અયોધ્યામાં ‘શ્રી રામ જન્મભૂમિ મંદિરના પ્રતિરૂપ’ આધારિત કસ્ટમાઇઝ્ડ ડાક ટિકિટ જાહેર કરવામાં આવી હતી.

ભારતીય ડાક સેવાના વરિષ્ઠ અધિકારી પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ અને પ્રખ્યાત સાહિત્યકાર અને બ્લોગર શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે જણાવ્યું કે, સાહિત્ય અને રંગભૂમિના દ્રષ્ટિકોણથી રામ કથા એ વિશ્વના મોટાભાગના દેશોમાં હાજરી સ્થાપિત કરી છે. રામ કથા ના તાર ભારતની બહાર શ્રીલંકા, નેપાળ, ઇન્ડોનેશિયા, મલેશિયા, થાઇલેન્ડ, લાઓસ, જાપાન, ચીન, વિયેતનામ, સુરીનામ, કંબોડિયા અને મ્યાનમાર જેવા દેશોને આવરી લે છે. આ સંદર્ભમાં, વિવિધ દેશોએ ભગવાન રામના જીવનના વિવિધ પ્રસંગો દર્શાવતી ડાક ટિકિટો બહાર પાડીને તેમના કથાઓ અને વિચારને માત્ર આત્મસાત કરી નથી, પરંતુ આ ટિકિટોના માધ્યમથી વિશ્વના દરેક ખૂણામાં આ વિચારો અને આદર્શોનો સક્રિયપણે પ્રચાર અને પ્રસાર પણ કર્યો છે.

પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે જણાવ્યું કે ડાક ટિકિટને ઘણીવાર "નાના રાજદૂત" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જેમ જેમ તેઓ દેશ અને વિશ્વભરમાં પ્રવાસ કરે છે, તેમ તેમ આ ટિકિટો સાંસ્કૃતિક સંદેશવાહક તરીકે સેવા આપે છે, દેશની સભ્યતા, સંસ્કૃતિ અને વારસાની પરંપરાઓને જાળવી રાખે છે અને પ્રોત્સાહન આપે છે. વિશ્વભરના ડાક વિભાગોએ રામાયણના વિવિધ પાસાઓને દર્શાવતી શ્રેણીબદ્ધ ટિકિટો બહાર પાડીને ભગવાન રામની આધ્યાત્મિકતા અને ઐતિહાસિક મહત્વની વૈશ્વિક પ્રશંસાને સમૃદ્ધ બનાવી છે. શ્રી યાદવે જણાવ્યું કે ભગવાન રામના માનમાં બહાર પડાયેલ ડાક ટિકિટો વિશ્વભરના ડાક સંગ્રાહકો માટે એક અમૂલ્ય ખજાનો છે. દેશ અને વિદેશથી મુલાકાત લેતા પ્રવાસીઓ અને સંશોધકો આ ટિકિટના માધ્યમથી રામાયણના મહત્વ તેના વિવિધ પાત્રો અને કથાઓ સાથે  ની સમજ મેળવી રહ્યા છે. ભગવાન રામ સાથે સંકળાયેલી ઐતિહાસિક અને આધ્યાત્મિક મહત્વની વસ્તુઓને પ્રકાશમાં લાવીને, આ પહેલ ભારતીય સંસ્કૃતિને સતત સમૃદ્ધ બનાવે છે. દરેક ડાક ટિકિટ પાછળ એક વાર્તા છુપાયેલી હોય છે, જેને યુવા પેઢી સુધી પહોંચાડવાની જરૂર છે, જેથી તેઓ પોતાની સંસ્કૃતિ અને વારસાથી વધુ નજીક જોડાઈ શકે.

Ram Rajya Reflected on Postage Stamps: From Shri Ram Janmabhoomi Mandir to Various Ramayana Events, Stamps have been released – Postmaster General Krishna Kumar Yadav

Along with India, more than 20 countries of the world have released stamps on characters and themes related to Ramayana - Postmaster General Krishna Kumar Yadav

Stamp issued in honor of Lord Shri Ram serves as an invaluable treasure for for Philatelists Worldwide — Postmaster General Krishna Kumar Yadav

The glory of Lord Shri Ram is being spread across the country and the world through postage stamps as well. Along with India, more than 20 countries worldwide have released postage stamps from time to time depicting characters and themes from the Ramayana. In a way, Ram Rajya is reflected even on postage stamps. On the occasion of Ram Navami, Postmaster General of North Gujarat Region, Ahmedabad, Shri Krishna Kumar Yadav said that India Post regularly releases various stamps to connect people with their heritage and culture. In this series, several stamps related to the ‘Shri Ram Janmabhoomi Temple’ as well as various events of the Ramayana have been included, so that the younger generation can become aware of their cultural roots through stamps. These postage stamps, when affixed to letters, will also travel abroad, spreading the story and legacy of the Ramayana to people across the world.

Postmaster General of North Gujarat Region, Ahmedabad Shri Krishna Kumar Yadav said on Ramanavami, that before the consecration of Ram Lalla in Ayodhya, Prime Minister Shri Narendra Modi issued a set of 6 commemorative postage stamps on 'Shri Ram Janmabhoomi Temple' on January 18, 2024. These include postage stamps issued on Lord Ganesha, Lord Hanuman, Jatayu, Kevatraj and Mata Shabari along with Shri Ram Janmabhoomi Temple. To make this occasion historic, stamps have been printed with chandan fragnance, gold foil along with divine water and soil of Ayodhya. The design of stamps depicts panch mahbootas. Components of the design include the Ram Mandir, Choupai 'Mangal Bhavan Amangal Hari', Sun, Sarayu River and Sculptures in and around the Temple, said Shri Yadav. These stamps are available for sale in the Philatelic Bureau of Ahmedabad GPO.

Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav said that even before this, India Post had released a set of 11 commemorative stamps depicting important episodes of Ramayana on September 22, 2017. Prime Minister Shri Narendra Modi released it at Tulsi Manas Temple, Varanasi. These stamps include attractive scenes of Sita Swayamvar, Ram's exile, Bharat Milap, Kevat incident, Jatayu dialogue, Shabari dialogue, Hanuman-Sita dialogue in Ashok Vatika, construction of Ram Setu, Hanuman carrying Sanjivani, killing of Ravana and Lord Ram's ascension to the throne. Looking at these stamps, one feels as if the entire Ram Rajya has appeared on the postage stamps. To make the Bhoomi Pujan and foundation stone laying program of Shri Ram Janmabhoomi Temple, Ayodhya unforgettable, Prime Minister Shri Narendra Modi had released a customized postal stamp based on the 'Icon of Shri Ram Janmabhoomi Temple' in Ayodhya on August 5, 2020.

Indian Postal Service (IPoS) Officer and a renowned author and blogger, Shri Krishna Kumar Yadav said that from the perspective of literature and theatre, the story of Ram has established its presence in most countries across the globe. The threads of the Ramayana extend beyond India to countries such as Sri Lanka, Nepal, Indonesia, Malaysia, Thailand, Laos, Japan, China, Vietnam, Suriname, Cambodia, and Myanmar. In this context, various countries have released postage stamps based on different episodes related to Lord Shri Ram, not only embracing these narratives and ideals but also promoting and disseminating them across the world through postage stamps.

Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav said that stamps are often referred to as “little ambassadors.” Traveling across countries and continents, they play the role of cultural messengers by promoting the civilization, culture, and traditions of a nation. Postal Departments across the world have released a series of stamps on various aspects of the Ramayana, thereby enriching the spiritual and historical significance of Lord Shri Ram at a global level. Shri KK Yadav further added that stamps issued in honor of Lord Shri Ram serve as an invaluable treasure for philatelists worldwide. Tourists and researchers from across the country and abroad are gaining a deeper understanding of the Ramayana, its characters, and narratives through these stamps. By bringing to light the historically and spiritually significant aspects associated with Lord Shri Ram, these stamps continue to enrich Indian culture. Every stamp carries a story behind it, and there is a need to introduce the younger generation to these stories, which will help them connect with their culture and heritage.

 

 

 डाक टिकटों पर भी छाया राम राज्य  : 'श्रीराम जन्मभूमि मंदिर' से लेकर रामायण के विभिन्न प्रसंगों पर जारी हुए हैं डाक टिकट-पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव

भारत के साथ-साथ विश्व के 20 से ज्यादा देशों ने रामायण से जुड़े चरित्रों और कथानकों पर जारी किये हैं डाक टिकट-पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव

भगवान श्री राम पर जारी डाक टिकट दुनिया भर के डाक टिकट संग्राहकों के लिए एक अमूल्य निधि की तरह-पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव