Friday, March 6, 2026

गुजरात के मुख्यमंत्री भूपेन्द्रभाई पटेल ने 'कवांट गेर मेला' पर जारी किया डाक टिकट एवं विशेष आवरण, पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव ने भेंट की प्रथम प्रति

गुजरात के मुख्यमंत्री  श्री भूपेन्द्रभाई पटेल ने “कवांट गेर मेला” की सांस्कृतिक महत्ता को सम्मानित करते हुए इस पर आधारित कस्टमाइज़्ड डाक टिकट एवं विशेष आवरण 05 मार्च, 2026 को मुख्यमंत्री आवास पर जारी किया। उत्तर गुजरात सह दक्षिण गुजरात परिक्षेत्र के पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने इस डाक टिकट एवं विशेष आवरण की प्रथम प्रति मुख्यमंत्री श्री भूपेन्द्रभाई पटेल जी को भेंट की। यह पहल राज्य की समृद्ध जनजातीय परंपराओं एवं सांस्कृतिक विरासत को राष्ट्रीय-अंतरराष्ट्रीय स्तर पर पहचान दिलाने की दिशा में एक महत्वपूर्ण कदम है। इस अवसर पर छोटाउदेपुर, लोकसभा सांसद श्री जशुभाई राठवा, विधायक श्री अभेसिंह तडवी, सुश्री गार्गी जैन, कलेक्टर, प्रवर डाकघर अधीक्षक श्री आर बी ठाकोर सहित राठवा आदिवासी समुदाय के तमाम प्रतिनिधि भी उपस्थित रहे।







मुख्यमंत्री श्री भूपेन्द्रभाई पटेल ने भारतीय डाक विभाग द्वारा 'कवांट गेर मेला', छोटाउदेपुर, गुजरात पर आधारित डाक टिकट और विशेष आवरण जारी किये जाने की पहल की सराहना करते हुए कहा कि, यह राज्य की जनजातीय संस्कृति, कला और परंपराओं को संरक्षण देने और उन्हें आने वाली पीढ़ियों तक पहुँचाने का महत्वपूर्ण प्रयास है। 'कवांट गेर मेला' मात्र एक उत्सव नहीं, बल्कि एक जीवंत परंपरा है, जो प्रकृति के साथ सामंजस्य, सामाजिक समरसता और पीढ़ियों से चले आ रहे रीति-रिवाजों की अक्षुण्ण परंपरा का प्रतीक है। यह भारत की समृद्ध सांस्कृतिक विरासत और भारतीय जनजातीय जन-जीवन की उदात्त अभिव्यक्ति है। मुख्यमंत्री ने कहा कि, डाक टिकटों के माध्यम से न केवल संस्कृति का संवर्धन होता है, बल्कि यह युवाओं में सांस्कृतिक जागरूकता भी पैदा करता है। इसके जरिए आदिवासी कला, संगीत और नृत्य की परंपराएँ स्थायित्व पाती हैं और आने वाली पीढ़ियाँ इस समृद्ध विरासत से जुड़ी रहती हैं। मुख्यमंत्री ने कहा कि इस तरह के प्रयास राज्य की सांस्कृतिक पहचान को मजबूत करने, समाज में सामाजिक समरसता और एकता बढ़ाने, और आदिवासी जीवन शैली एवं कलाओं की प्राचीन परंपराओं को संरक्षित करने में अत्यंत महत्वपूर्ण भूमिका निभाते हैं।


उत्तर गुजरात सह दक्षिण गुजरात परिक्षेत्र के पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने कहा कि डाक टिकटों के माध्यम से देश की संस्कृति, कला, विरासत, इतिहास, महान विभूतियों और प्रमुख घटनाओं, ज्ञान-विज्ञान व उपलब्धियों को दर्शाया जाता है, जो संचार के साथ-साथ राष्ट्रीय गौरव और विरासत को बढ़ावा देते हैं। पोस्टमास्टर जनरल ने कहा कि, ‘कवांट गेर मेला' पर डाक विभाग के सौजन्य से माननीय मुख्यमंत्री द्वारा जारी डाक टिकट और विशेष आवरण इस जनजातीय पर्व की समृद्ध सांस्कृतिक महत्ता को राष्ट्रीय-अंतरराष्ट्रीय स्तर पर पहचान दिलाने का माध्यम बनेगा और गुजरात की समृद्ध आदिवासी विरासत को भी समृद्ध करेगा।


छोटा उदेपुर के सांसद श्री जशुभाई राठवा ने कहा कि ‘कवांट गेर मेला' गुजरात के छोटाउदेपुर जिले के कवांट में प्रतिवर्ष आयोजित होने वाला एक प्रसिद्ध जनजातीय सांस्कृतिक उत्सव है। इस मेले में जनजातीय महिलाएं व पुरुष बड़ी संख्या में एकत्र होकर हर्षोल्लास, श्रद्धा भक्ति और आपसी सद्भाव का अविस्मरणीय दृश्य उपस्थित करते हैं। ऐसे में माननीय मुख्यमंत्री द्वारा डाक टिकट जारी कर इसे एक नई पहचान दी गई है। उन्होंने डाक विभाग का भी इस पहल के लिए आभार व्यक्त किया।

सुश्री गार्गी जैन, कलेक्टर, छोटाउदेपुर ने बताया कि होली पर्व के तुरंत बाद आयोजित किया जाने वाला ‘कवांट गेर मेला' राठवा आदिवासी समुदाय के रीति-रिवाजों, मान्यताओं, सांस्कृतिक परंपराओं का प्रतिबिंब है। ढोल-नगाड़ों की लयबद्ध ध्वनि, गेर नृत्य की उर्जावान जनजातीय प्रस्तुतियाँ, पारंपरिक वाद्ययंत्र, रंग-बिरंगे पारंपरिक परिधान और शरीर पर उकेरी गई सुंदर कलाकृतियाँ इस उत्सव की प्रमुख विशेषताएँ हैं। माननीय मुख्यमंत्री जी के नेतृत्व में जिला प्रशासन द्वारा की गई पहल पर भारतीय डाक विभाग द्वारा इस पर जारी डाक टिकट और विशेष आवरण इसे और भी प्रतिष्ठित बनाते हैं।

ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ એ ‘કવાંટ ગેર મેળા’ પર આધારિત ટપાલ ટિકિટ અને વિશેષ આવરણ જારી કર્યું

પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ કૃષ્ણ કુમાર યાદવ એ 'ક્વાંટ ગેર મેળા' પર ટપાલ ટિકિટની પ્રથમ નકલ માનનીય મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલને ભેંટ કરી

‘કવાંટ ગેર મેળો’ ગુજરાતના છોટાઉદેપુર જિલ્લા ના કવાંટ ખાતે દર વર્ષે યોજાતો એક પ્રસિદ્ધ આદિવાસી સાંસ્કૃતિક ઉત્સવ

‘કવાંટ ગેર મેળા’ પર જારી ટપાલ ટિકિટ ગુજરાતની સમૃદ્ધ આદિવાસી પરંપરાઓ અને સાંસ્કૃતિક વારસાને રાષ્ટ્રીય સ્તરે ઓળખ અપાવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું

ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ એ “કવાંટ ગેર મેળા”ની સાંસ્કૃતિક મહત્તાને માન આપી 05 માર્ચ, 2026ના રોજ મુખ્યમંત્રી નિવાસસ્થાને તેના પર આધારિત ટપાલ ટિકિટ અને વિશેષ આવરણ જારી કર્યું. ઉત્તર ગુજરાત તથા દક્ષિણ ગુજરાત પરિક્ષેત્રના પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવ એ આ ટપાલ ટિકિટ અને વિશેષ આવરણની પ્રથમ પ્રતિ મુખ્યમંત્રીશ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ ને ભેંટ કરી. રાજ્યની સમૃદ્ધ આદિવાસી પરંપરાઓ અને સાંસ્કૃતિક ધરોહરને રાષ્ટ્રીય-આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઓળખ અપાવવાના દિશામાં આ પહેલ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થશે. આ અવસરે છોટાઉદેપુર લોકસભા સાંસદ શ્રી જશુભાઈ રાઠવા, ધારાસભ્ય શ્રી અભેસિંહ તડવી, સુશ્રી ગાર્ગી જૈન, કલેક્ટર, પ્રવર ડાક અધિક્ષક શ્રી આર.બી. ઠાકોર અને રાઠવા આદિવાસી સમુદાયના અનેક પ્રતિનિધિઓ હાજર રહ્યા હતા.

મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ એ ભારતીય ટપાલ વિભાગ દ્વારા ‘કવાંટ ગેર મેલા’, છોટાઉદેપુર, ગુજરાત પર આધારિત ટપાલ ટિકિટ અને વિશેષ આવરણ બહાર પાડવાની પહેલની પ્રશંસા કરતાં જણાવ્યું કે આ રાજ્યની આદિવાસી સંસ્કૃતિ, કલા અને પરંપરાઓના સંરક્ષણ અને તેને આવનારી પેઢી સુધી પહોંચાડવાનો મહત્વપૂર્ણ પ્રયાસ છે. ‘કવાંટ ગેર મેળો’ માત્ર એક ઉત્સવ નથી, પરંતુ પ્રકૃતિ સાથેના સામંજસ્ય, સામાજિક સમરસતા અને પેઢીઓથી ચાલતી આવતી પરંપરાઓનું જીવંત પ્રતિક છે. તે ભારતની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક ધરોહર અને આદિવાસી જનજીવનની ઉન્નત અભિવ્યક્તિ છે. મુખ્યમંત્રીએ જણાવ્યું કે ટપાલ ટિકિટોના માધ્યમ થી સંસ્કૃતિનું સંવર્ધન થાય છે અને યુવાનોમાં સાંસ્કૃતિક જાગૃતિ પણ વધે છે. આ પહેલથી આદિવાસી કલા, સંગીત અને નૃત્ય પરંપરાઓને સ્થિરતા મળે છે અને આવનારી પેઢી આ સમૃદ્ધ ધરોહર સાથે જોડાયેલી રહે છે. મુખ્યમંત્રીએ ઉમેર્યું કે આવા પ્રયાસો રાજ્યની સાંસ્કૃતિક ઓળખને મજબૂત બનાવવામાં, સમાજમાં સમરસતા અને એકતા વધારવામાં તેમજ આદિવાસી જીવનશૈલી અને કલાઓની પ્રાચીન પરંપરાઓને સંરક્ષિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

ઉત્તર ગુજરાત તથા દક્ષિણ ગુજરાત પરિક્ષેત્રના પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવ એ જણાવ્યું કે ટપાલ ટિકિટો દેશની સંસ્કૃતિ, કલા, વારસો, ઇતિહાસ, મહાન વ્યક્તિઓ અને મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ તેમજ જ્ઞાન-વિજ્ઞાન અને સિદ્ધિઓનું પ્રતિબિંબ રજૂ કરે છે, જે સંચાર સાથે રાષ્ટ્રીય ગૌરવ અને વારસાને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે. પોસ્ટમાસ્ટર જનરલે વધુમાં જણાવ્યું કે ‘કવાંટ ગેર મેળા’ પર ડાક વિભાગના સૌજન્યથી માનનીય મુખ્યમંત્રી દ્વારા જારી કરાયેલ ટપાલ ટિકિટ અને વિશેષ આવરણ આ આદિવાસી ઉત્સવની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક મહત્તાને રાષ્ટ્રીય તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઓળખ અપાવવાનું મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ બનશે અને ગુજરાતની સમૃદ્ધ આદિવાસી વારસાને પણ વધુ સમૃદ્ધ બનાવશે.

 છોટાઉદેપુરના લોકસભા સાંસદ શ્રી જશુભાઈ રાઠવાએ જણાવ્યું કે ‘કવાંટ ગેર મેળો’ ગુજરાતના છોટાઉદેપુર જિલ્લા ના કવાંટ ખાતે દર વર્ષે યોજાતો એક પ્રસિદ્ધ આદિવાસી સાંસ્કૃતિક ઉત્સવ છે. આ મેળામાં આદિવાસી મહિલાઓ અને પુરુષો મોટી સંખ્યામાં ઉપસ્થિત રહી આનંદ, ભક્તિ અને પરસ્પર સૌહાર્દનો અનોખો માહોલ સર્જે છે. તેમણે જણાવ્યું કે માનનીય મુખ્યમંત્રી દ્વારા આ ઉત્સવ પર ટપાલ ટિકિટ જારી કરવામાં આવતા તેને નવી ઓળખ પ્રાપ્ત થઈ છે. તેમણે આ પહેલ માટે ડાક વિભાગનો પણ આભાર વ્યક્ત કર્યો.

છોટાઉદેપુરના કલેક્ટર સુશ્રી ગાર્ગી જૈને જણાવ્યું કે હોળી પર્વ બાદ યોજાતો આ ભવ્ય મેળો રાઠવા આદિવાસી સમુદાયના રિવાજો, માન્યતાઓ અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓનું અનોખું પ્રતિબિંબ છે. ઢોલ-નગારાના તાલબદ્ધ નાદ, ગેર નૃત્યની ઊર્જાસભર રજૂઆતો, પરંપરાગત વાદ્યો, રંગબેરંગી વેશભૂષા અને શરીર પર આલેખાયેલી કલાત્મક આકૃતિઓ આ ઉત્સવની વિશેષતાઓ છે. માનનીય મુખ્યમંત્રીના નેતૃત્વમાં જિલ્લા પ્રશાસન દ્વારા કરવામાં આવેલી પહેલના અનુસંધાને ભારતીય ડાક વિભાગ દ્વારા જારી કરાયેલ ટપાલ ટિકિટ અને વિશેષ આવરણ આ ઉત્સવને વધુ પ્રતિષ્ઠિત બનાવે છે.

Chief Minister of Gujarat, Shri Bhupendrabhai Patel, released a Stamp and Special Cover on ‘Kawant Ger Mela’

Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav presented First copy of stamp released on ‘Kawant Ger Mela’ to Chief Minister Shri Bhupendrabhai Patel

‘Kawant Ger Mela’, a renowned tribal cultural festival celebrated annually at Kawant in the Chhotaudepur district of Gujarat*

Release of Stamp on ‘Kawant Ger Mela’ is a significant step towards showcasing Gujarat’s Rich Tribal Traditions and Cultural Heritage at the National Level

Chief Minister of Gujarat, Shri Bhupendrabhai Patel, released a customized Stamp and Special Cover based on the cultural significance of ‘Kawant Ger Mela’ at the Chief Minister’s residence on 05 March 2026. The Postmaster General of North Gujarat and South Gujarat Region, Shri Krishna Kumar Yadav, presented the first copy of the Stamp and Special Cover to the Chief Minister Shri Bhupendrabhai Patel. This initiative is an important step towards national and international recognition to the State’s rich tribal traditions and cultural heritage. On this occasion, Lok Sabha MP from Chhotaudepur Shri Jashubhai Rathwa, MLA Shri Abhesinh Tadvi, Ms. Gargi Jain, Collector, Chhotaudepur, Senior Superintendent of Post Offices of Vadodara East Division, Shri R. B. Thakor, and several representatives of the Rathwa tribal community were also present.


Chief Minister Shri Bhupendrabhai Patel appreciated the initiative of the Department of Posts for releasing a Customized Stamp and Special Cover based on ‘Kawant Ger Mela’, Chhota Udepur, Gujarat, stating that it is a significant effort towards preserving the State’s tribal culture, art and traditions and passing them on to the coming generations. Chief Minister Shri Bhupendrabhai Patel said that more than a celebration, Kawant Ger Mela is a living tradition that reflects harmony with nature, social unity, and the continuity of ancestral customs passed down through generations. It stands as a significant symbol of India’s indigenous cultural heritage and the enduring spirit of tribal life. Chief Minister said that postal stamps not only promote and preserve culture but also create cultural awareness among the youth. Through such initiatives, the traditions of tribal art, music and dance gain continuity and sustainability, enabling future generations to remain connected with this rich heritage. Chief Minister Shri Bhupendrabhai Patel further added that such efforts play a vital role in strengthening the State’s cultural identity, fostering social harmony and unity in society, and preserving the ancient traditions of tribal lifestyle and arts.

Postmaster General, North Gujarat and South Gujarat Region, Shri Krishna Kumar Yadav said that through postage stamps, the nation’s culture, art, heritage, history, eminent personalities, significant events, knowledge-science and achievements are depicted, thereby promoting national pride and heritage along with serving as a means of communication. Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav further said that stamp and special cover released by the Chief Minister on ‘Kawant Ger Mela’, will serve as a medium to give national and international recognition to the rich cultural significance of this tribal festival and will further promote the rich tribal heritage of Gujarat.

Lok Sabha MP from Chhotaudepur, Shri Jashubhai Rathwa said that Kawant Ger Mela is a renowned tribal cultural festival celebrated annually at Kawant in the Chhotaudepur district of Gujarat. On this occasion, tribal men and women gather in large numbers creating a powerful visual expression of joy, devotion, and community harmony. He further said that Chief Minister has given it a new identity by releasing a stamp on this. He also expressed his gratitude to the Department of Posts for this initiative.

Ms. Gargi Jain, Collector, Chhotaudepur, said that ‘Kawant Ger Mela’, observed soon after the festival of Holi, this vibrant mela is deeply rooted in the traditions, beliefs, and cultural practices of the Rathwa Adivasi community. The festival is characterized by rhythmic drumbeats, energetic Ger dance performances, traditional musical instruments, colorful indigenous attire, and intricate body art. Postal Stamp and special cover released by the Department of Posts on this occasion, following the initiative taken by the district administration under the leadership of the Hon’ble Chief Minister, have added further prestige to this festival.











गुजरात के मुख्यमंत्री भूपेन्द्रभाई पटेल ने 'कवांट गेर मेला' पर जारी किया डाक टिकट एवं विशेष आवरण, पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव ने भेंट की प्रथम प्रति 

पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने माननीय मुख्यमंत्री श्री भूपेन्द्रभाई पटेल को भेंट की  'कवांट गेर मेला' पर जारी  डाक टिकट की प्रथम प्रति

'कवांट गेर मेला' गुजरात के छोटाउदेपुर जिले के कवांट में प्रतिवर्ष आयोजित होने वाला एक प्रसिद्ध जनजातीय सांस्कृतिक उत्सव

'कवांट गेर मेला' पर जारी डाक टिकट गुजरात की समृद्ध जनजातीय परंपराओं एवं सांस्कृतिक विरासत को राष्ट्रीय स्तर पर पहचान दिलाने की दिशा में एक महत्वपूर्ण कदम


Saturday, February 28, 2026

Postmaster General Krishna Kumar Yadav included in ‘Top 25 Changemakers of 2025’ list released by ‘Bureaucrats India’

Bureaucracy remains the backbone of governance, translating policies into action and ensuring that development reaches every citizen. Bureaucrats, through their dedication and administrative leadership, play a vital role in strengthening institutions, improving service delivery, and driving meaningful change on the ground. In this context, Shri Krishna Kumar Yadav, a senior Indian Postal Service Officer and currently Postmaster General of the North Gujarat Region, has been included in the Pan-India "Top 25 Changemakers of 2025" list released by Bureaucrats India. This recognition stands as a testament to his exemplary leadership, innovation, and unwavering commitment to public service. The list includes the senior IAS, IPS, IFS, and Central Civil Services officers including Foreign Secretary, Chief Secretaries of various states, Directors General of Police.


A native of District Azamgarh in Uttar Pradesh, an alumnus of Jawahar Navodaya Vidyalaya, Jiyanpur, Azamgarh and Allahabad University, and a 2001 batch officer of the Indian Postal Service (IPoS), Shri Krishna Kumar Yadav is currently posted as the Postmaster General, North Gujarat Region, Ahmedabad. With over two decades of service in India Post, Shri Krishna Kumar Yadav is known for modernising last-mile governance through technology and citizen-focused initiatives. Serving across regions including Surat, Lucknow, Kanpur, Andaman & Nicobar Islands, Prayagraj, Jodhpur, Varanasi, and Ahmedabad, Sh. KK Yadav has strengthened administrative efficiency and digital service delivery.

Shri Krishna Kumar Yadav recently led the launch of Gujarat’s first Gen-Z themed Post Office at Indian Institute of Technology Gandhinagar, aligned with the vision of Hon’ble Union Minister for Communications, Shri Jyotiraditya M. Scindia to transform post offices into youth-centric, technology-enabled spaces. A noted litterateur, author, poet, and blogger, Shri Krishna Kumar Yadav actively writes on social and contemporary issues, blending public service with literary engagement and outreach.

From strengthening inclusive governance to leveraging technology for better public delivery, Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav has made a lasting difference to citizens’ lives. Under his leadership, citizen-centric initiatives have gained renewed direction, making the service delivery system more transparent, accessible, and efficient. His work reflects professionalism, resilience, and a shared commitment to India’s progress.

 'ब्यूरोक्रेट्स इंडिया' द्वारा जारी ‘टॉप 25 चेंजमेकर्स 2025’ सूची में उत्तर गुजरात परिक्षेत्र के पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव शामिल

विदेश सचिव, विभिन्न राज्यों के मुख्य सचिव, पुलिस महानिदेशक सहित तमाम आईएएस,आईपीएस, आईएफएस व केंद्रीय सिविल सेवाओं के 25 अधिकारी सूची में शामिल

भारतीय डाक सेवा के अधिकारी रूप में कृष्ण कुमार यादव ने तकनीक-आधारित एवं नागरिक-केंद्रित पहलों के माध्यम से अंतिम छोर तक सुशासन को आधुनिक रूप प्रदान किया

ब्यूरोक्रेसी शासन की रीढ़ बनी रहती है, जो नीतियों को धरातल पर लागू करती है और यह सुनिश्चित करती है कि विकास का लाभ प्रत्येक नागरिक तक पहुँचे। अपने समर्पण और प्रशासनिक नेतृत्व के माध्यम से अधिकारी संस्थाओं को सशक्त बनाने, सेवा वितरण में सुधार लाने तथा जमीनी स्तर पर सार्थक परिवर्तन सुनिश्चित करने में महत्वपूर्ण भूमिका निभाते हैं। इसी क्रम में 'ब्यूरोक्रेट्स इंडिया' द्वारा वर्ष 2025 के लिए अखिल भारतीय स्तर पर जारी “टॉप 25 चेंजमेकर्स” सूची में भारतीय डाक सेवा के वरिष्ठ अधिकारी, संप्रति उत्तर गुजरात परिक्षेत्र के पोस्टमास्टर जनरल, श्री कृष्ण कुमार यादव का नाम भी शामिल किया गया है। यह सम्मान उनके उत्कृष्ट नेतृत्व, नवाचार और लोकसेवा के प्रति अटूट प्रतिबद्धता का प्रमाण है। इस सूची में विदेश सचिव, विभिन्न राज्यों के मुख्य सचिव, पुलिस महानिदेशक सहित तमाम आईएएस,आईपीएस, आईएफएस  व केंद्रीय सिविल सेवाओं के वरिष्ठ अधिकारी शामिल हैं।

उत्तर प्रदेश के आज़मगढ़ जनपद निवासी, जवाहर नवोदय विद्यालय, जीयनपुर, आज़मगढ़ एवं इलाहाबाद विश्वविद्यालय के पुरा छात्र तथा भारतीय डाक सेवा के वर्ष 2001 बैच के वरिष्ठ अधिकारी श्री कृष्ण कुमार यादव वर्तमान में उत्तर गुजरात परिक्षेत्र, अहमदाबाद के पोस्टमास्टर जनरल के पद पर कार्यरत हैं। इंडिया पोस्ट में दो दशकों से अधिक की सेवा के दौरान उन्होंने तकनीक-आधारित एवं नागरिक-केंद्रित पहलों के माध्यम से अंतिम छोर तक सुशासन को आधुनिक रूप प्रदान किया है। सूरत, लखनऊ, कानपुर, अंडमान एवं निकोबार, प्रयागराज, जोधपुर, वाराणसी और अहमदाबाद सहित विभिन्न क्षेत्रों में सेवाएँ देते हुए उन्होंने प्रशासनिक दक्षता और डिजिटल सेवा वितरण को सुदृढ़ करने में महत्वपूर्ण योगदान दिया है।

हाल ही में पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने गुजरात के प्रथम जेन-ज़ी थीम आधारित डाकघर का भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थान, गांधीनगर में  शुभारंभ का नेतृत्व किया, जो माननीय केंद्रीय संचार मंत्री श्री ज्योतिरादित्य एम. सिंधिया के उस दृष्टिकोण के अनुरूप है, जिसके अंतर्गत डाकघरों को युवा-केंद्रित और तकनीक-सक्षम केंद्रों में परिवर्तित किया जा रहा है। प्रशासनिक दायित्वों के साथ-साथ श्री कृष्ण कुमार यादव एक प्रख्यात साहित्यकार, लेखक, कवि और ब्लॉगर भी हैं। सामाजिक एवं समकालीन विषयों पर उनका सक्रिय लेखन लोकसेवा को साहित्यिक अभिव्यक्ति और जनसंवाद से जोड़ने का सशक्त माध्यम है।

समावेशी शासन को सुदृढ़ करने से लेकर सार्वजनिक सेवा वितरण में प्रौद्योगिकी के प्रभावी एवं नवाचारपूर्ण उपयोग तक, श्री कृष्ण कुमार यादव, पोस्टमास्टर जनरल, उत्तर गुजरात परिक्षेत्र ने नागरिकों के जीवन में सकारात्मक एवं स्थायी परिवर्तन सुनिश्चित करने में महत्वपूर्ण भूमिका निभाई है। उनकी प्रशासनिक कार्यशैली उत्कृष्टता, दृढ़ संकल्प तथा भारत की प्रगति के प्रति साझा प्रतिबद्धता का सशक्त उदाहरण प्रस्तुत करती है। उनके नेतृत्व में जन-केंद्रित पहलों को नई दिशा मिली है, जिससे सेवा वितरण प्रणाली अधिक पारदर्शी, सुलभ एवं प्रभावी बनी है।

‘બ્યુરોક્રેટ્સ ઈન્ડિયા’ દ્વારા જાહેર કરાયેલ ‘ટોપ 25 ચેન્જમેકર્સ 2025’ યાદીમાં ઉત્તર ગુજરાત પરિક્ષેત્રના પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ કૃષ્ણ કુમાર યાદવનો સમાવેશ

આ યાદીમાં આઈએએસ, આઈપીએસ, આઈએફએસ તેમજ કેન્દ્રિય સિવિલ સેવાઓના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપરાંત વિદેશ સચિવ, વિવિધ રાજ્યોના મુખ્ય સચિવો અને પોલીસ મહાનિર્દેશકોનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

ભારતીય ડાક સેવાના અધિકારી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે ટેકનોલોજી આધારિત અને નાગરિક કેન્દ્રિત પહેલોના માધ્યમથી અંતિમ છોર સુધી સુશાસનને આધુનિક બનાવ્યું છે.

બ્યુરોક્રેસી શાસનની રીડ તરીકે કાર્ય કરે છે, જે જમીન સ્તર પર નીતિઓનો અમલ કરે છે અને વિકાસના લાભો દરેક નાગરિક સુધી પહોંચે તેની ખાતરી કરે છે. પોતાના સમર્પણ અને પ્રશાસનિક નેતૃત્વ દ્વારા અધિકારીઓ સંસ્થાઓને સશક્ત બનાવવામાં, સેવા પ્રદાન વ્યવસ્થામાં સુધારો લાવવામાં તેમજ જમીન સ્તરે અર્થપૂર્ણ પરિવર્તન સુનિશ્ચિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ જ અનુસંધાને ‘બ્યુરોક્રેટ્સ ઈન્ડિયા’ દ્વારા વર્ષ 2025 માટે અખિલ ભારતીય સ્તરે જાહેર કરાયેલ “ટોપ 25 ચેન્જમેકર્સ” યાદીમાં ભારતીય ડાક સેવાના વરિષ્ઠ અધિકારી અને હાલ ઉત્તર ગુજરાત પરિક્ષેત્રના પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવનું નામ પણ સામેલ કરવામાં આવ્યું છે. આ સન્માન તેમના ઉત્તમ નેતૃત્વ, નવીનતા અને લોકસેવા પ્રત્યેની અડગ પ્રતિબદ્ધતાનું પ્રતિબિંબ છે. આ યાદીમાં વરિષ્ઠ આઈએએસ, આઈપીએસ, આઈએફએસ તેમજ કેન્દ્રિય સિવિલ સેવાઓના અધિકારીઓ ઉપરાંત વિદેશ સચિવ, વિવિધ રાજ્યોના મુખ્ય સચિવો અને પોલીસ મહાનિર્દેશકોનો પણ સમાવેશ થાય છે.

ઉત્તર પ્રદેશના આઝમગઢ જિલ્લાના વતની, નવોદય વિદ્યાલય અને અલ્હાબાદ યુનિવર્સિટીના પૂર્વ વિદ્યાર્થી તથા ભારતીય ડાક સેવાના વર્ષ 2001 બેચના અધિકારી શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવ હાલ ઉત્તર ગુજરાત પરિક્ષેત્ર, અમદાવાદ ખાતે પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ તરીકે કાર્યરત છે. ઇન્ડિયા પોસ્ટમાં બે દાયકાથી વધુ સમયના સેવાકાળ દરમિયાન તેમણે ટેકનોલોજી આધારિત અને નાગરિક કેન્દ્રિત પહેલો દ્વારા અંતિમ છોર સુધી સુશાસનને આધુનિક અને કાર્યક્ષમ સ્વરૂપ આપ્યું છે. સુરત, લખનઉ, કાનપુર, અંડમાન અને નિકોબાર, પ્રયાગરાજ, જોધપુર, વારાણસી અને અમદાવાદ સહિત વિવિધ વિસ્તારોમાં સેવાઓ આપતાં તેમણે પ્રશાસનિક કાર્યક્ષમતા અને ડિજિટલ સેવા પ્રદાન વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવામાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું છે.

વર્તમાનમાં, પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે ગુજરાતના પ્રથમ જેન-ઝી થીમ આધારિત પોસ્ટ ઓફિસનું ભારતીય પ્રૌદ્યોગિકી સંસ્થા, ગાંધીનગર ખાતે ઉદ્ઘાટનનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. આ પહેલ માનનીય કેન્દ્રીય સંદેશાવ્યવહાર મંત્રી શ્રી જ્યોતિરાદિત્ય એમ. સિંધિયાના તે દ્રષ્ટિકોણને અનુરૂપ છે, જેમાં પોસ્ટ ઓફિસોને યુવા-કેન્દ્રિત અને ટેકનોલોજી સક્ષમ કેન્દ્રોમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવી રહી છે. પ્રશાસનિક જવાબદારીઓ ઉપરાંત શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવ પ્રતિષ્ઠિત સાહિત્યકાર, લેખક, કવિ અને બ્લોગર તરીકે પણ ઓળખાય છે. સામાજિક અને સમકાલીન વિષયો પર તેમનું સક્રિય લેખન લોકસેવાને સાહિત્યિક અભિવ્યક્તિ અને જનસંવાદ સાથે જોડતું સશક્ત માધ્યમ છે.

સમાવેશી શાસનને મજબૂત બનાવવાથી લઈને જાહેર સેવા પ્રદાનમાં ટેકનોલોજીના અસરકારક અને નવીન ઉપયોગ સુધી, ઉત્તર ગુજરાત પરિક્ષેત્રના પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે નાગરિકોના જીવનમાં સકારાત્મક અને સ્થાયી પરિવર્તન સુનિશ્ચિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. તેમની પ્રશાસનિક કાર્યશૈલી ઉત્તમતા, દૃઢ સંકલ્પ અને ભારતની પ્રગતિ પ્રત્યેની સામૂહિક પ્રતિબદ્ધતાનું પ્રેરણાદાયક ઉદાહરણ રજૂ કરે છે. તેમના નેતૃત્વ હેઠળ જન-કેન્દ્રિત પહેલોને નવી દિશા મળી છે, જેના પરિણામે સેવા પ્રદાન વ્યવસ્થા વધુ પારદર્શક, સુલભ અને કાર્યક્ષમ બની છે.
















Thursday, February 19, 2026

दुनिया की पहली हवाई डाक सेवा ने पूरा किये 115 वर्ष, प्रयाग कुंभ मेले के दौरान 18 फरवरी 1911 को 6,500 पत्रों को लेकर उड़ा था विमान - पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव

डाक सेवाओं ने पूरी दुनिया में एक लम्बा सफर तय किया है। भारत को यह सौभाग्य प्राप्त है कि दुनिया की पहली हवाई डाक सेवा यहीं से आरम्भ हुई। उत्तर गुजरात परिक्षेत्र, अहमदाबाद के पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने बताया कि यह ऐतिहासिक घटना 115 वर्ष पूर्व 18 फरवरी, 1911 को प्रयागराज में हुई थी। संयोग से उस साल कुंभ का मेला भी लगा था। उस दिन फ्रेंच पायलट मोनसियर हेनरी पिक्वेट ने एक नया इतिहास रचा था। वे अपने विमान में प्रयागराज से नैनी के लिए 6500 पत्रों को अपने साथ लेकर उड़े। विमान था हैवीलैंड एयरक्राफ्ट और इसने दुनिया की पहली सरकारी डाक ढोने का एक नया दौर शुरू किया।


पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव के अनुसार प्रयागराज में उस दिन डाक की उड़ान देखने के लिए लगभग एक लाख लोग इकट्ठे हुए थे जब एक विशेष विमान ने शाम को साढ़े पांच बजे यमुना नदी के किनारों से उड़ान भरी और वह नदी को पार करता हुआ 15 किलोमीटर का सफर तय कर नैनी जंक्शन के नजदीक उतरा जो प्रयागराज के बाहरी इलाके में सेंट्रल जेल के नजदीक था। आयोजन स्थल एक कृषि एवं व्यापार मेला था जो नदी के किनारे लगा था और उसका नाम ‘यूपी एक्जीबिशन’ था। इस प्रदर्शनी में दो उड़ान मशीनों का प्रदर्शन किया गया था। विमान का आयात कुछ ब्रिटिश अधिकारियों ने किया था। इसके कलपुर्जे अलग अलग थे जिन्हें आम लोगों की मौजूदगी में प्रदर्शनी स्थल पर जोड़ा गया।  प्रयागराज से नैनी जंक्शन तक का हवाई सफ़र आज से 115 साल पहले मात्र 13 मिनट में पूरा हुआ था।





पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने बताया कि हालांकि यह उड़ान महज छह मील की थी, पर इस घटना को लेकर प्रयागराज में ऐतिहासिक उत्सव सा वातावरण था। ब्रिटिश एवं कालोनियल एयरोप्लेन कंपनी ने जनवरी 1911 में प्रदर्शन के लिए अपना एक विमान भारत भेजा था जो संयोग से तब प्रयागराज आया जब कुम्भ का मेला भी चल रहा था। वह ऐसा दौर था जब जहाज देखना तो दूर लोगों ने उसके बारे में ठीक से सुना भी बहुत कम था। ऐसे में इस ऐतिहासिक मौके पर अपार भीड होना स्वाभाविक ही था। इस यात्रा में हेनरी ने इतिहास तो रचा ही पहली बार आसमान से दुनिया के सबसे बडे प्रयाग कुंभ का दर्शन भी किया।




 भारतीय डाक सेवा के वरिष्ठ अधिकारी श्री कृष्ण कुमार यादव के अनुसार कर्नल वाई विंधाम ने पहली बार हवाई मार्ग से कुछ मेल बैग भेजने के लिए डाक अधिकारियों से संपर्क किया जिस पर उस समय के डाक प्रमुख ने अपनी सहर्ष स्वीकृति दे दी। मेल बैग पर ‘पहली हवाई डाक’ और ‘उत्तर प्रदेश प्रदर्शनी, इलाहाबाद’ लिखा था। इस पर एक विमान का भी चित्र प्रकाशित किया गया था। इस पर पारंपरिक काली स्याही की जगह मैजेंटा स्याही का उपयोग किया गया था। आयोजक इसके वजन को लेकर बहुत चिंतित थे, जो आसानी से विमान में ले जाया जा सके। प्रत्येक पत्र के वजन को लेकर भी प्रतिबंध लगाया गया था और सावधानीपूर्वक की गई गणना के बाद सिर्फ 6,500 पत्रों को ले जाने की अनुमति दी गई थी। विमान को अपने गंतव्य तक पहुंचने में 13 मिनट का समय लगा।

भारत में डाक सेवाओं पर तमाम लेख और एक पुस्तक 'इंडिया पोस्ट : 150 ग्लोरियस ईयर्ज़' लिख चुके श्री कृष्ण कुमार यादव ने बताया कि इस पहली हवाई डाक सेवा का विशेष शुल्क छह आना रखा गया था और इससे होने वाली आय को आक्सफोर्ड एंड कैंब्रिज हॉस्टल, इलाहाबाद को दान में दिया गया। इस सेवा के लिए पहले से पत्रों के लिए खास व्यवस्था बनाई गई थी। 18 फरवरी को दोपहर तक इसके लिए पत्रों की बुकिंग की गई। पत्रों की बुकिंग के लिए ऑक्सफोर्ड कैंब्रिज हॉस्टल में ऐसी भीड लगी थी कि उसकी हालत मिनी जी.पी.ओ सरीखी हो गई थी। डाक विभाग ने यहाँ तीन-चार कर्मचारी भी तैनात किए थे। चंद रोज में हॉस्टल में हवाई सेवा के लिए 3000 पत्र पहुँच गए। एक पत्र में तो 25 रूपये का डाक टिकट लगा था। पत्र भेजने वालों में प्रयागराज की कई नामी गिरामी हस्तियाँ तो थी हीं, राजा महाराजे और राजकुमार भी थे।

पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने बताया कि अहमदाबाद स्थित फॉरेन पोस्ट ऑफिस से हवाई जहाज द्वारा प्रतिमाह 20 हजार से ज्यादा डाक बैग देश-विदेश भेजे जा रहे हैं। इनमें 200 से ज्यादा देशों में प्रतिमाह 20 से 25 हजार डाक और पार्सल भेजे जाते हैं। इनमें 60 देशों के लिए डायरेक्ट बैगिंग की सुविधा उपलब्ध है, वहीं अन्य देशों के लिए दिल्ली या मुंबई जैसे मुख्य शहरों से विदेशों की फ्लाइट कनेक्टिविटी के हिसाब से डाक विदेशों में भेजी जाती है। फॉरेन पोस्ट ऑफिस, अहमदाबाद से प्रतिवर्ष 2 लाख से ज्यादा डाक व पार्सल विदेशों के लिए डिस्पैच किए जाते हैं। वहीं, देश के भीतर अहमदाबाद से प्रति माह 19 हजार से ज्यादा बैग, जिनमें लगभग 80,000 किलोग्राम वजन के डाक व पार्सल शामिल हैं जो हवाई जहाज से भेजे जाते हैं।

आज दुनिया भर में संचार के तमाम माध्यम हैं, परंतु पत्रों की जीवंतता का अपना अलग स्थान है। ये पत्र अपने समय का जीवंत दस्तावेज हैं। इन पत्रों में से न जाने कितने तो साहित्य के पन्नों में ढल गए। आज हवाई जहाज के माध्यम से देश-दुनिया में डाक पहुँच रही हैं, परंतु इन पत्रों ने भूमंडलीकरण की अवधारणा को उस दौर में परिभाषित किया, जब विदेश जाना भी एक दु:स्वप्न था। हवाई डाक सेवा ने न सिर्फ पत्रों को पंख लगा दिए, बल्कि लोगों के सपनों को भी उड़ान दी। देश-विदेश के बीच हुए तमाम ऐतिहासिक घटनाओं से जुड़ी बातों और पहलुओं को एक-जगह से दूसरी जगह ले जाने में हवाई डाक सेवा का योगदान सदैव अविस्मरणीय रहेगा।

ભારતમાં પ્રયાગરાજ કુંભ દરમિયાન 115 વર્ષ પહેલા શરૂ થયી હતી દુનિયાની પ્રથમ હવાઈ ડાક સેવા - પોસ્ટ માસ્ટર જનરલ કૃષ્ણ કુમાર યાદવ

દર વર્ષે, અમદાવાદ સ્થિત ફોરેન પોસ્ટ ઓફિસ માંથી હવાઈ ડાક સેવા દ્વારા 2 લાખ થી વધુ ડાક અને પાર્સલ વિદેશમાં મોકલવામાં આવે છે - પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ કૃષ્ણ કુમાર યાદવ

પ્રયાગ કુંભ મેળામાં 18 ફેબ્રુઆરી 1911 ના રોજ 6,500 પત્રો સાથે ઉડયું હતું વિમાન, શરૂ થઈ હતી દુનિયાની પહેલી હવાઈ ડાક સેવા

સમગ્ર વિશ્વમાં ડાક સેવાઓએ ઘણી લાંબી સફર કરી છે. ભારતનું સૌભાગ્ય છે કે વિશ્વની પ્રથમ હવાઈ ડાક સેવા અહીંથી શરૂ થઈ. ઉત્તર ગુજરાત પરિક્ષેત્ર, અમદાવાદના પોસ્ટ માસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે જણાવ્યું કે આ ઐતિહાસિક ઘટના 115 વર્ષ પહેલાં 18 ફેબ્રુઆરી, 1911ના રોજ પ્રયાગરાજમાં બની હતી. યોગાનુયોગ એ વર્ષે કુંભ મેળાનું પણ આયોજન થયું હતું. તે દિવસે ફ્રેન્ચ પાઇલટ મોન્સિયર હેનરી પિકેટે નવો ઇતિહાસ રચ્યો હતો. તેઓ પોતાની સાથે 6,500 પત્રો લઈને પ્રયાગરાજથી નૈની સુધી વિમાનમાં ઉડાન ભરી હતી. વિમાન હેવિલેન્ડ એરક્રાફ્ટ હતું અને તેણે વિશ્વની પ્રથમ સરકારી ડાક વહન કરવાના નવા યુગની શરૂઆત કરી હતી.

પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવના જણાવ્યા મુજબ, તે દિવસે ડાક ની ઉડાન જોવા માટે લગભગ એક લાખ લોકો પ્રયાગરાજમાં એકઠા થયા હતા જ્યારે સાંજે 5.30 વાગ્યે એક વિશેષ વિમાને યમુના નદીના કિનારેથી ઉડાન ભરી અને નદી પાર કરીને 15 કિલોમીટરનું અંતર કાપ્યું અને પ્રયાગરાજની બહારની સેન્ટ્રલ જેલની નજીક આવેલા નૈની જંકશન પાસે ઉતર્યું. કાર્યક્રમનું સ્થળ એક કૃષિ અને વેપાર મેળો હતું જે નદીના કિનારે યોજાયો હતો અને તેનું નામ 'યુપી પ્રદર્શન' હતું. આ પ્રદર્શનમાં બે ફ્લાઈંગ મશીન પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા હતા. કેટલાક બ્રિટિશ અધિકારીઓ દ્વારા આ વિમાનની આયાત કરવામાં આવી હતી. તેના જુદા જુદા ભાગો હતા જે સામાન્ય લોકોની હાજરીમાં પ્રદર્શન સ્થળ પર ભેગાં કરવામાં આવ્યા હતા. 115 વર્ષ પહેલા પ્રયાગરાજથી નૈની જંકશન સુધીની હવાઈ સફર માત્ર 13 મિનિટમાં પૂર્ણ થઈ હતી.

પોસ્ટ માસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે જણાવ્યું કે આ ફ્લાઈટની ઉડાન  માત્ર છ માઈલની હોવા છતાં આ ઘટનાને લઈને પ્રયાગરાજમાં ઐતિહાસિક ઉજવણીનો માહોલ હતો. બ્રિટિશ અને કોલોનિયલ વિમાન કંપનીએ જાન્યુઆરી 1911માં તેનું એક વિમાન પ્રદર્શન માટે ભારતમાં મોકલ્યું હતું, જે સંયોગથી પ્રયાગરાજ પહોંચ્યું ત્યારે કુંભ મેળો પણ ચાલી રહ્યો હતો. તે એવો સમય હતો જ્યારે વિમાન જોવું તો દૂર, બહુ ઓછા લોકોએ તેના વિશે બરાબર સાંભળ્યું હતું. આવી સ્થિતિમાં આ ઐતિહાસિક અવસરે ભારે ભીડ જામે તે સ્વાભાવિક હતું. આ સફરમાં હેનરીએ, ન માત્ર ઈતિહાસ રચ્યો પણ પહેલીવાર આકાશમાંથી દુનિયાનો સૌથી મોટો પ્રયાગ કુંભ પણ જોયો.

ભારતીય ડાક સેવાના વરિષ્ઠ અધિકારી શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવના જણાવ્યા અનુસાર, કર્નલ વાય. વિધમે પ્રથમ વખત પોસ્ટલ સત્તાવાળાઓનો સંપર્ક કરીને હવાઈ માર્ગે કેટલીક મેલ બેગ મોકલાવવી હતી, જેને તત્કાલીન ડાક વડાએ ખુશીથી મંજૂરી આપી હતી. મેલ બેગ પર ‘ફર્સ્ટ એર મેઈલ’ અને ‘ઉત્તર પ્રદેશ પ્રદર્શન, અલ્હાબાદ’ લખેલું હતું. તેના પર એક વિમાનની તસવીર પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી. તેના પર પરંપરાગત કાળી શાહીને બદલે મેજેંટા શાહીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આયોજકો તેના વજનને લઈને ખૂબ જ ચિંતિત હતા, જેને પ્લેનમાં સરળતાથી લઈ જઈ શકાય છે. દરેક પત્રના વજન પર પણ પ્રતિબંધ હતો અને સાવચેતીપૂર્વક ગણતરી કર્યા પછી માત્ર 6,500 પત્રોને જ લઈ જવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. પ્લેનને તેના ગંતવ્ય સુધી પહોંચવામાં 13 મિનિટનો સમય લાગ્યો હતો.

શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે, જેમણે ભારતમાં ડાક સેવાઓ પર ઘણા લેખો અને પુસ્તક લખ્યા છે, 'ઇન્ડિયા પોસ્ટ: 150 ગ્લોરિયસ યર્સ', જણાવ્યું હતું કે આ પ્રથમ એર મેઇલ સેવા માટે વિશેષ ફી છ આના રાખવામાં આવી હતી અને તેમાંથી થતી આવક ઓક્સફર્ડ અને કેમ્બ્રિજ હોસ્ટેલ, અલ્હાબાદને દાનમાં આપવામાં આવી હતી. આ સેવા માટે અગાઉથી પત્રોની ખાસ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. આ માટે પત્રોનું બુકિંગ 18મી ફેબ્રુઆરીના રોજ બપોર સુધી કરવામાં આવ્યું હતું. ઓક્સફર્ડ કેમ્બ્રિજ હોસ્ટેલમાં પત્ર બુકિંગ માટે એટલી ભીડ હતી કે તેની હાલત નાની જીપીઓ જેવી થઈ ગઈ હતી. પોસ્ટલ વિભાગે પણ અહીં ત્રણ-ચાર કર્મચારીઓને તૈનાત કર્યા હતા. થોડા જ દિવસોમાં હવાઈ સેવા માટેના 3,000 પત્રો હોસ્ટેલમાં પહોંચી ગયા. એક પત્રની સાથે 25 રૂપિયાની ટપાલ ટિકિટ જોડાયેલી હતી. પત્રો મોકલનારાઓમાં પ્રયાગરાજની ઘણી પ્રખ્યાત હસ્તીઓ હતી, રાજાઓ અને રાજકુમારો પણ હતા.

પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે માહિતી આપી હતી કે અમદાવાદ સ્થિત ફોરેન પોસ્ટ ઓફિસમાંથી દર મહિને 20 હજારથી વધુ ડાક બેગ હવાઈ માર્ગે ભારત અને વિદેશમાં મોકલવામાં આવે છે. આમાંથી, દર મહિને 20 થી 25 હજાર ડાક બેગ 200 થી વધુ દેશોમાં મોકલવામાં આવે છે. 60 દેશો માટે સીધી બેગિંગ સુવિધા ઉપલબ્ધ છે, જ્યારે અન્ય દેશો માટે, દિલ્હી અથવા મુંબઈ જેવા મુખ્ય શહેરોથી ફ્લાઇટ કનેક્ટિવિટી મુજબ વિદેશમાં ડાક મોકલવામાં આવે છે. ફોરેન પોસ્ટ ઓફિસ, અમદાવાદથી દર વર્ષે 2 લાખથી વધુ પોસ્ટલ બેગ અને પાર્સલ વિદેશમાં મોકલવામાં આવે છે. તે જ સમયે, દેશની અંદર અમદાવાદથી દર મહિને 19  હજારથી વધુ બેગ, જેમાં લગભગ 80,000 કિલો વજનના પોસ્ટલ અને પાર્સલનો સમાવેશ થાય છે જે  હવાઈ માર્ગે મોકલવામાં આવે છે.

 આજે વિશ્વભરમાં સંદેશાવ્યવહારના ઘણા માધ્યમો છે, પરંતુ પત્રોની જીવંતતાનું પોતાનું અલગ સ્થાન છે. આ પત્રો તેમના સમયના જીવંત દસ્તાવેજો છે. આમાંથી કેટલાક પત્રો સાહિત્યના પાનામાં રૂપાંતરિત થયા. આજે, વિમાન દ્વારા દેશ અને વિશ્વમાં ડાક પહોંચી રહી છે, પરંતુ તેનો ઇતિહાસ કુંભ અને પ્રયાગરાજ સાથે અતૂટ રીતે જોડાયેલો છે. આ પત્રો એવા સમયે વૈશ્વિકરણની વિભાવનાને વ્યાખ્યાયિત કરે છે જ્યારે વિદેશ જવું પણ એક દુઃસ્વપ્ન હતું. હવાઈ મેલ સેવાએ માત્ર પત્રોને જ પાંખો નથી આપી પરંતુ લોકોના સપનાઓને ઉડાન પણ આપી છે. ભારત અને વિદેશ વચ્ચે બનેલી વિવિધ ઐતિહાસિક ઘટનાઓ સાથે જોડાયેલી માહિતી અને પાસાઓને એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે પહોંચાડવામાં હવાઈ મેઈલ સેવાનું યોગદાન હંમેશા અવિસ્મરણીય રહેશે.

World’s First Air Mail Service completed 115 Years, started in India on February 18, 1911-Postmaster General Krishna Kumar Yadav

Foreign Post Office, Ahmedabad sent more than 2 lakh Mails and Parcel abroad through Air Mail Service- Postmaster General Krishna Kumar Yadav

 Postal services have come a long way all over the world. India has the privilege that the world's first air mail service started from here.  Postmaster General of North Gujarat Region, Ahmedabad Mr. Krishna Kumar Yadav said that this historic event took place 115 years ago on 18th  February 1911 in Prayagraj. Incidentally, Kumbh Mela was also held that year. On that day, French pilot Monsieur Henri Pequet created a new history. He took 6,500 letters from Prayagraj to Naini with him in his plane. The aircraft was Heavy land Aircraft and launched a new round of the world's first official postal carriage.

  Postmaster General Mr. Krishna Kumar Yadav said that, about one lakh people gathered at Prayagraj to see the Postal flight that day when a special aircraft took off from the banks of river Yamuna at around 5.30 PM, crossed the river after travelling for 15 kilometers and landed near Naini Junction which was near the Central Jail on the outskirts of Prayagraj. The venue of the event was an agricultural and trade fair which was on the banks of the river and was named 'UP Exhibition'. Two flying machines were on display at this exhibition. The aircraft was imported by some British officers. It's parts were unassembled which were assembled at the exhibition site in the presence of common people. The air journey from Prayagraj to Naini Junction was completed 115 years ago in just 13 minutes.

Indian Postal service Officer Mr. Krishna Kumar Yadav said that although this flight was just six miles, there was a historic festive atmosphere in Prayagraj.  In January 1911, the British and Colonial Aeroplane Company sent one of its aircraft to India, which incidentally came to Prayagraj when the Kumbh Mela was also going on. It was such a time when people hardly heard about aeroplane. In such situation, it was natural to be overcrowded on this historic occasion. In this journey, Henry created history and for the first time, he also saw the world's largest Prayag Kumbh from the sky.

 According to Postmaster General Mr. Krishna Kumar Yadav, Colonel Y. Wyndham approached the postal authorities for sending some mail bags by air, to which the then Postal head gave his approval. The mail bag had 'First Air Mail' and 'Uttar Pradesh Exhibition, Allahabad' written on it. A picture of an aircraft was also published on it. Magenta ink was used instead of traditional black ink. The organizers were very concerned about its weight, which could be easily carried in the aircraft.  Restrictions were also placed on the weight of each letter and only 6,500 papers were allowed to be carried after careful calculations. It took the aircraft 13 minutes to reach its destination.

Mr. Krishna Kumar Yadav, who has written many articles and a book 'India Post: 150 Glorious Years' on postal services in India, said that the special duty of this first air mail service was kept at six ana and the income from this was donated to Oxford and Cambridge hostels, Allahabad.  A special arrangement was made for this service in advance. Letters were booked for this till noon on 18 February. The Oxford Cambridge hostel was so crowded for booking of letters that its condition had become like mini GPO. The postal department also deployed three-four employees there. 3000 letters for air service reached the hostel within a few days.  Among the letters, a letter was having postage stamp of Rs 25. There were many famous celebrities of Prayagraj, Raja Maharaja and Rajkumar among those who sent letters.

Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav said that at present more than 20,000 bags are being sent to India and abroad by air every month from the Foreign Post Office, Ahmedabad. In these, approximately 25,000 mails and parcel are being sent to more than 200 countries every month. Direct bagging facility is available for 60 countries, while for rest countries, mails are being sent abroad as per flight connectivity from major metro cities like Delhi or Mumbai. More than 2 lakh mails and parcel are being dispatched to foreign countries every year from the Foreign Post Office, Ahmedabad. At the same time, more than 19,000 bags, which include mails and parcels weighing about 80,000 kg, are being sent by air every month from Ahmedabad within India.

 Today, there are numerous means of communication across the world, but the vitality of letters holds a unique place. These letters are living documents of their time. Many of these letters have transformed into pages of literature. While postal services now reach across the world via airplanes, but these letters defined the concept of globalization in an era when traveling abroad was a distant dream. The air mail service not only gave wings to the letters but also provided flight to people’s dreams. The contribution of air mail service in connecting various historical events and aspects from one place to another will always remain unforgettable.













दुनिया की पहली हवाई डाक सेवा ने पूरा किये 115 वर्ष, भारत में प्रयाग कुंभ के दौरान हुई थी आरंभ - पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव

अहमदाबाद स्थित विदेश डाकघर से प्रतिवर्ष 2 लाख से ज्यादा डाक व पार्सल हवाई डाक सेवा द्वारा विदेशों में भेजे जा रहे - पोस्टमास्टर जनरल कृष्ण कुमार यादव

प्रयाग कुंभ मेले के दौरान 18 फरवरी 1911 को शुरू हुई थी दुनिया की पहली हवाई डाक सेवा, 6,500 पत्रों को लेकर उड़ा था विमान