डाक विभाग ने पत्र एवं पार्सल सेवाओं के साथ-साथ जीवन बीमा के क्षेत्र में भी एक सशक्त, विश्वसनीय एवं जनकल्याणकारी संस्था के रूप में अपनी विशिष्ट पहचान स्थापित की है। पारंपरिक सेवाओं से आगे बढ़ते हुए डाक विभाग ने दशकों से जीवन बीमा के क्षेत्र में निरंतर सेवा प्रदान कर नागरिकों के जीवन में आर्थिक स्थिरता, सामाजिक सुरक्षा और वित्तीय संरक्षा का सुदृढ़ आधार निर्मित किया है। उक्त उद्गार उत्तर गुजरात परिक्षेत्र के पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने डाक जीवन बीमा के गौरवशाली 142वें वर्ष में प्रवेश होने पर 2 फरवरी, 2026 को क्षेत्रीय कार्यालय, अहमदाबाद में आयोजित कार्यक्रम में व्यक्त किए। इस अवसर पर उन्होंने बीमाधारकों को डाक जीवन बीमा पॉलिसी बांड, परिपक्वता दावा, दावा भुगतान सौंपकर उनके सुखी भविष्य की भी कामना की।
पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने कहा कि जीवन बीमा आधुनिक युग में आवश्यक होने के साथ-साथ वित्तीय सुरक्षा और निवेश का एक भरोसेमंद माध्यम भी है। उत्तर गुजरात परिक्षेत्र में वर्तमान में डाक जीवन बीमा और ग्रामीण डाक जीवन बीमा की कुल 2.08 लाख से ज्यादा पॉलिसियाँ हैं। एक अभिनव पहल के तहत उत्तर गुजरात परिक्षेत्र के 708 गाँवों में सभी योग्य लोगों का बीमा करते हुए इन्हें 'सम्पूर्ण बीमा ग्राम' बना दिया गया है। डाकघरों में लोगों की आयु और आवश्यकता के हिसाब से जीवन बीमा की तमाम योजनायें हैं, जिनमें सुरक्षा (आजीवन बीमा), संतोष (स्थायी निधि जमा), सुविधा, सुमंगल, युगल सुरक्षा और चिल्ड्रेन पालिसी शामिल हैं। कम प्रीमियम और उच्च बोनस इन पॉलिसियों की अनूठी विशेषता है, जो इसे भारत में अन्य जीवन बीमाकर्ताओं से अलग करती है। बचत लाभ और जीवन बीमा कवर प्रदान करने के अलावा ये पॉलिसी ग्राहकों को ऋण सुविधा भी प्रदान करती हैं।
पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने कहा कि डाक जीवन बीमा सेवा को नवीन टेक्नोलॉजी अपनाते हुए ऑनलाइन बनाया गया है। पॉलिसीधारकों के लिए ई-पीएलआई बॉण्ड की सुविधा भी है जो डिजिलॉकर पर उपलब्ध है। अब डाक विभाग द्वारा पॉलिसी बांड जारी करने के तुरंत बाद पॉलिसी बॉण्ड को डाउनलोड किया जा सकता है। नवाचार करते हुए जहाँ अब प्रीमियम के ऑनलाइन जमा की सुविधा है, वहीं अब प्रीमियम को आई.पी.पी.बी. मोबाइल ऐप से भी जमा किया जा सकता है।
पोस्टमास्टर जनरल श्री कृष्ण कुमार यादव ने बताया कि डाक जीवन बीमा को डाक विभाग के कर्मचारियों के लिए 1884 में एक कल्याणकारी उपाय के रूप में शुरू किया गया था और इसे 1888 में टेलीग्राफ विभाग के कर्मचारियों के लिए विस्तारित किया गया। वर्ष 1894 में डाक जीवन बीमा ने पी एंड टी विभाग की महिला कर्मचारियों को ऐसे समय में बीमा कवर दिया, जब कोई अन्य बीमा कंपनी महिलाओं को जीवन बीमा प्रदान नहीं करती थी। डाक जीवन बीमा के लाभ सरकारी कर्मचारियों जैसे केंद्र और राज्य सरकारों के कर्मचारियों, सार्वजनिक उपक्रमों, सरकारी सहायता प्राप्त शिक्षण संस्थानों, राष्ट्रीयकृत बैंकों, रक्षा सेवाओं तथा अर्ध-सैन्य बलों के लिए उपलब्ध कराये गए थे। सितंबर 2017 में डाक जीवन बीमा का लाभ बढ़ाकर पेशेवरों (जैसे इंजीनियर, डॉक्टर, बैंकर, वकील, आर्किटेक्ट, पत्रकार आदि) और नेशनल स्टॉक एक्सचेंज (एनएसई) तथा बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज (बीएसई) में सूचीबद्ध कंपनियों के कर्मचारियों को भी दिया गया। 1 दिसंबर, 2022 से केंद्र सरकार व राज्य सरकारों से मान्यता प्राप्त किसी भी विश्वविद्यालय/संस्था के सभी स्नातक/डिप्लोमा धारक भी डाक जीवन बीमा का लाभ उठा सकते हैं।
डाक जीवन बीमा के अन्तर्गत लाभों की चर्चा करते हुए प्रवर अधीक्षक श्री चिराग मेहता ने कहा कि निवेश की सुरक्षा पर सरकार की गांरटी, धारा 80 के तहत आयकर में छूट, देश के किसी भी डाकघर में प्रीमियम जमा करने की सुविधा और अग्रिम प्रीमियम पर छूट दी जाती है। पॉलिसी पर बोनस की दर रुपये 48 प्रति हजार से लेकर रुपए 76 प्रति हजार के मध्य है। डाक जीवन बीमा के तहत 20 हजार से 50 लाख रुपए तक का बीमा करवाने की सुविधा देश भर के डाकघरों में उपलब्ध है।
सहायक निदेशक श्री वी एम वहोरा ने बताया कि भारतीय डाक विभाग ने लैप्स्ड पॉलिसियों के लिए एक विशेष ड्राइव की शुरुआत की है। यह ड्राइव 14 जनवरी 2026 से 14 अप्रैल 2026 तक चलेगी। इस दौरान, जिन बीमाधारकों की पॉलिसियाँ लैप्स्ड हैं, उन्हें पॉलिसी रिवाइव कराने पर डिफ़ॉल्ट शुल्क में विशेष छूट दी जाएगी। इस पहल का उद्देश्य नागरिकों को अपने जीवन बीमा पॉलिसियों का लाभ जारी रखने का अवसर देना और उनकी वित्तीय सुरक्षा को सुदृढ़ करना है।
इस अवसर पर प्रवर अधीक्षक श्री चिराग मेहता, डिप्टी अधीक्षक श्री एस के वर्मा, सहायक निदेशक श्री वी एम वहोरा, श्री अल्पेश शाह, श्री रितुल गाँधी, सीनियर पोस्टमास्टर श्री पी जे सोलंकी, सहायक लेखाधिकारी श्री चेतन सैन, श्री रामस्वरूप मँगावा, सहायक डाक अधीक्षक श्री जीनेश पटेल, श्री आर टी पटेल, श्री रोनक शाह, श्री भाविन प्रजापति, निरीक्षक सुश्री पायल पटेल, श्री योगेंद्र राठोड, श्री भावेश रावल, श्री दर्शन श्रीमाली, श्री दीपक परमार, श्री चिरायु व्यास सहित तमाम अधिकारी-कर्मचारी और बीमाधारक उपस्थित रहे। कार्यक्रम का संचालन श्री अभिषेक पीठडीया ने किया।
ડાક વિભાગે ‘પોસ્ટલ લાઇફ ઈન્સ્યોરન્સ’ની 142મી વર્ષગાંઠ ઉજવી, પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ કૃષ્ણ કુમાર યાદવે પોલિસી બોન્ડનું વિતરણ કર્યું
ભારતની સૌથી જૂની જીવન વીમા સેવા ‘પોસ્ટલ લાઇફ ઈન્સ્યોરન્સ’ એ 142 વર્ષ પૂર્ણ કર્યા, 1 ફેબ્રુઆરી 1884ના રોજ થઈ હતી શરૂઆત – પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ કૃષ્ણ કુમાર યાદવ
પોસ્ટલ લાઇફ ઇન્શ્યોરન્સ આધુનિક યુગમાં આવશ્યક હોવા સાથે નાણાકીય સુરક્ષા અને રોકાણનું એક વિશ્વસનીય માધ્યમ છે – પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ કૃષ્ણ કુમાર યાદવ
ડાક વિભાગે પત્ર અને પાર્સલ સેવાઓ સાથે-સાથે જીવન વીમાના ક્ષેત્રમાં પણ એક સશક્ત, વિશ્વસનીય અને જનકલ્યાણકારી સંસ્થાના રૂપમાં પોતાની વિશિષ્ટ ઓળખ સ્થાપિત કરી છે. પરંપરાગત સેવાઓથી આગળ વધીને, ડાક વિભાગે દાયકાઓથી જીવન વીમાના ક્ષેત્રમાં સતત સેવાઓ પૂરી પાડી નાગરિકોના જીવનમાં આર્થિક સ્થિરતા, સામાજિક સુરક્ષા અને નાણાકીય સંરક્ષણનો મજબૂત આધાર ઊભો કર્યો છે. ઉપરોક્ત વિચાર ઉત્તર ગુજરાત પરિક્ષેત્રના પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે પોસ્ટલ લાઇફ ઈન્સ્યોરન્સના ગૌરવશાળી 142મા વર્ષમાં પ્રવેશના અવસરે, તારીખ 2 ફેબ્રુઆરી, 2026ના રોજ ક્ષેત્રીય કાર્યાલય, અમદાવાદ ખાતે આયોજિત કાર્યક્રમમાં વ્યક્ત કર્યા. આ અવસરે તેમણે વીમાધારકોને પોસ્ટલ લાઇફ ઈન્સ્યોરન્સ પોલિસી બોન્ડ, પરિપક્વતા દાવા તથા દાવા ચુકવણી સોંપી તેમના સુખી ભવિષ્યની શુભેચ્છા પાઠવી.
પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે જણાવ્યું કે જીવન વીમો આધુનિક યુગમાં આવશ્યક હોવા સાથે નાણાકીય સુરક્ષા અને રોકાણનું એક વિશ્વસનીય માધ્યમ પણ છે. ઉત્તર ગુજરાત પરિક્ષેત્રમાં હાલમાં પોસ્ટલ લાઇફ ઈન્સ્યોરન્સ અને ગ્રામિણ પોસ્ટલ લાઈફ ઈન્સ્યોરન્સની કુલ 2.08 લાખથી વધુ પોલિસીઓ અમલમાં છે. એક નવીન પહેલ અંતર્ગત ઉત્તર ગુજરાત પરિક્ષેત્રના 708 ગામોમાં તમામ પાત્ર વ્યક્તિઓને વીમા આવરી લઈને તેમને ‘સંપૂર્ણ વીમા ગ્રામ’ તરીકે વિકસાવવામાં આવ્યા છે. ડાકઘરોમાં લોકોની ઉંમર અને જરૂરિયાત અનુસાર જીવન વીમાની વિવિધ યોજનાઓ ઉપલબ્ધ છે, જેમાં સુરક્ષા (આજીવન વીમો), સંતોષ, સુવિધા, સુમંગલ, યુગલ સુરક્ષા તથા ચિલ્ડ્રન પોલિસીનો સમાવેશ થાય છે. ઓછા પ્રીમિયમ અને ઊંચા બોનસ આ પોલિસીઓની વિશિષ્ટતા છે, જે તેને ભારતમાં અન્ય જીવન વીમા સંસ્થાઓથી અલગ ઓળખ આપે છે. બચત લાભ અને જીવન વીમા કવર ઉપરાંત આ પોલિસીઓ ગ્રાહકોને લોન સુવિધા પણ પ્રદાન કરે છે.
પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે જણાવ્યું કે પોસ્ટલ લાઈફ ઈન્સ્યોરન્સ સેવાને નવીન ટેક્નોલોજી અપનાવીને ઑનલાઇન બનાવવામાં આવી છે. પોલિસીધારકો માટે ઈ-પીએલઆઈ બોન્ડની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ છે, જે ડિજિલોકર પર ઉપલબ્ધ છે. હવે ડાક વિભાગ દ્વારા પોલિસી બોન્ડ જારી થયા બાદ તરત જ પોલિસી બોન્ડ ડાઉનલોડ કરી શકાય છે. નવીન રીતે, પ્રીમિયમ હવે ઓનલાઈન અને આઈપીપીબી મોબાઇલ એપ્લિકેશન દ્વારા જમા કરી શકાય છે.
પોસ્ટમાસ્ટર જનરલ શ્રી કૃષ્ણ કુમાર યાદવે માહિતી આપતાં જણાવ્યું કે પોસ્ટલ લાઈફ ઇન્સ્યુરન્સની શરૂઆત વર્ષ 1884માં ડાક વિભાગના કર્મચારીઓ માટે એક કલ્યાણકારી યોજના તરીકે કરવામાં આવી હતી અને વર્ષ 1888માં તેને ટેલિગ્રાફ વિભાગના કર્મચારીઓ માટે વિસ્તૃત કરવામાં આવી હતી. વર્ષ 1894માં, પોસ્ટલ લાઈફ ઈન્સ્યોરન્સએ પી એન્ડ ટી વિભાગની મહિલા કર્મચારીઓને એવા સમયમાં જીવન વીમા કવર પૂરું પાડ્યું હતું, જ્યારે કોઈ અન્ય વીમા કંપની મહિલાઓને જીવન વીમો આપતી નહોતી. પોસ્ટલ લાઈફ ઈન્સ્યોરન્સના લાભ કેન્દ્ર તથા રાજ્ય સરકારોના કર્મચારીઓ, જાહેર ઉપક્રમો, સરકારી સહાય પ્રાપ્ત શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, રાષ્ટ્રીયકૃત બેંકો, સંરક્ષણ સેવાઓ તેમજ અર્ધલશ્કરી દળોના કર્મચારીઓ માટે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા હતા. સપ્ટેમ્બર 2017માં પોસ્ટલ લાઈફ ઈન્સ્યોરન્સનો લાભ વધારીને વ્યાવસાયિકો (જેમ કે ઇજનેર, ડોક્ટર, બેંકર, વકીલ, આર્કિટેક્ટ, પત્રકાર વગેરે) તેમજ નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (એનએસઇ) અને બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ (બીએસઇ)માં સૂચિબદ્ધ કંપનીઓના કર્મચારીઓને પણ આપવામાં આવ્યો. તારીખ 1 ડિસેમ્બર, 2022થી કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્ય સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત કોઈપણ યુનિવર્સિટી/સંસ્થાના તમામ સ્નાતક/ડિપ્લોમાધારકો પણ પોસ્ટલ લાઈફ ઈન્સ્યોરન્સનો લાભ લઈ શકે છે.
પોસ્ટલ લાઈફ ઈન્સ્યોરન્સ અંતર્ગત મળતા લાભોની ચર્ચા કરતાં પ્રવર અધિક્ષક શ્રી ચિરાગ મહેતાએ જણાવ્યું કે રોકાણની સુરક્ષા પર સરકારની ગેરંટી, આવકવેરા ધારા 80 હેઠળ કરમાં છૂટ, દેશના કોઈપણ ડાકઘરમાં પ્રીમિયમ જમા કરવાની સુવિધા તેમજ આગોતરા પ્રીમિયમ પર છૂટ આપવામાં આવે છે. પોલિસી પર બોનસનો દર રૂપિયા 48 પ્રતિ હજારથી લઈને રૂપિયા 76 પ્રતિ હજાર સુધી છે. પોસ્ટલ લાઈફ ઈન્સ્યોરન્સના અંતર્ગત રૂપિયા 20 હજારથી લઈને રૂપિયા 50 લાખ સુધીનો વીમો કરાવવાની સુવિધા દેશભરના ડાકઘરોમાં ઉપલબ્ધ છે.
સહાયક નિદેશક શ્રી વી.એમ. વહોરાએ જણાવ્યું કે ભારતીય ડાક વિભાગ દ્વારા લેપ્સ પોલિસીઓ માટે એક વિશેષ ડ્રાઇવ શરૂ કરવામાં આવી છે. આ ડ્રાઇવ 14 જાન્યુઆરી, 2026થી 14 એપ્રિલ, 2026 સુધી ચાલશે. આ સમયગાળા દરમિયાન, જેમની જીવન વીમા પોલિસીઓ લેપ્સ થઈ ગઈ છે તેવા વીમાધારકોને પોલિસી રિવાઇવ કરાવતા ડિફૉલ્ટ ચાર્જમાં વિશેષ છૂટ આપવામાં આવી રહી છે. આ પહેલનો હેતુ નાગરિકોને તેમની જીવન વીમા પોલિસીઓના લાભો સતત પ્રાપ્ત રહે તે માટે અવસર આપવાનો તેમજ તેમની નાણાકીય સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે.
આ અવસરે પ્રવર અધિક્ષક શ્રી ચિરાગ મહેતા, ડેપ્યુટી સુપ્રિટેન્ડેન્ટ શ્રી એસ.કે. વર્મા, સહાયક નિદેશક શ્રી વી.એમ. વહોરા, શ્રી અલ્પેશ શાહ, શ્રી રિતુલ ગાંધી, સિનિયર પોસ્ટમાસ્ટર શ્રી પી.જે. સોલંકી, સહાયક લેખા અધિકારી શ્રી ચેતન સૈન, શ્રી રામસ્વરૂપ મંગાવા, સહાયક અધિક્ષક શ્રી જીનેશ પટેલ, શ્રી આર.ટી. પટેલ, શ્રી રોનક શાહ, શ્રી ભાવિન પ્રજાપતિ, નિરીક્ષિક સુશ્રી પાયલ પટેલ, શ્રી યોગેન્દ્ર રાઠોડ, શ્રી ભાવેશ રાવલ, શ્રી દર્શન શ્રીમાલી, શ્રી દીપક પરમાર, શ્રી ચિરાયુ વ્યાસ સહિત અનેક અધિકારી-કર્મચારીઓ તથા વીમાધારકો હાજર રહ્યા. કાર્યક્રમનું સંચાલન શ્રી અભિષેક પીઠડિયા દ્વારા કરવામાં આવ્યું.
Department of Posts celebrated 142nd Anniversary of 'Postal Life Insurance'; Postmaster General Krishna Kumar Yadav distributed PLI Policy Bonds
India’s oldest Life Insurance, ‘Postal Life Insurance’, Completed 142 Years; started on 1 February 1884 – Postmaster General Krishna Kumar Yadav
Postal Life Insurance is essential in the modern era and a reliable means of financial security and investment- Postmaster General Krishna Kumar Yadav
Department of Posts has established a distinct identity as a strong, reliable and welfare-oriented institution in the life insurance sector, in addition to its traditional mails and parcel services. Moving beyond traditional services, India Post has been continuously serving citizens in the field of life insurance for decades, thereby building a strong foundation of economic stability, social and financial security in the lives of citizens. These views were expressed by Postmaster General, North Gujarat Region, Shri Krishna Kumar Yadav on the celebration of the 142nd Anniversary of Postal Life Insurance at Ahmedabad. On this occasion, he distributed Postal Life Insurance policy bonds, maturity claims and death claim payments to the Policy holders and extended his best wishes for their happy and secure future.
Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav said that Postal Life Insurance is essential in the modern era and a reliable means of financial security and investment. At present, there are over 2.08 lakh policies of Postal Life Insurance and Rural Postal Life Insurance in the North Gujarat Region. Under an innovative initiative, 708 villages in the North Gujarat Region have been declared as ‘Sampoorna Bima Gram’. Post Offices offer a wide range of Life Insurance Schemes based on the age and needs of customers, including 'Suraksha' (Whole Life Assurance), 'Santosh' (Endowment Assurance), 'Suvidha', 'Sumangal', 'Yugal Suraksha', and 'Children Policy'. Low Premium and High Bonus are the unique feature of these policies, which distinguishes it from other life insurers in India. Apart from providing savings benefit and a life insurance cover, these policies also offer loan facilities to customers.
Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav said that the Postal Life Insurance service has been made online by adopting new technology. e-PLI bond facility is also available for policy holders, which can be accessed through Digi Locker. Policy bonds can now be downloaded immediately after issuance by Department of Posts. As part of these innovations, online premium payment facilities have been available, and premiums can also be paid through the India Post Payments Bank (IPPB) mobile app.
Postmaster General Shri Krishna Kumar Yadav told that Postal Life Insurance was started as a welfare measure for employees of the Postal Department in 1884 and was extended to employees of the Telegraph Department in 1888. In 1894, PLI extended insurance cover to female employees of P & T Department at a time when no other insurance company covered female lives. Benefits of PLI were available to government employees, like employees of central and state governments, PSUs, government aided educational institutions, nationalized banks, defence services and para-military forces. From September 2017, the benefits of PLI have also been extended to professionals (like engineers, doctors, bankers, lawyers, architects, journalists etc.) and employees of companies listed with National Stock Exchange (NSE) and Bombay Stock Exchange (BSE). From 1 December 2022, all graduate/diploma holders of any Central or State Government–recognized university/institution have also become eligible to avail the benefits of Postal Life Insurance.
Highlighting the benefits of Postal Life Insurance, Senior Superintendent of Post Offices, Shri Chirag Mehta said that the schemes offer government guarantee on the safety of investment, income tax exemption under Section 80, facility to pay premiums at any Post Office across the country, and rebate on advance premium payment. The bonus rate on policies ranges from ₹ 48 per thousand to ₹ 76 per thousand. Under Postal Life Insurance, insurance cover from ₹20,000 to ₹50 lakh is available at post offices across the country.
Assistant Director Shri V. M. Vahora informed that the Department of Posts has launched a special drive for lapsed policies. This drive is running from 14 January 2026 to 14 April 2026. During this period, policyholders with lapsed policies are being given special discounts on default charges for the revival of their policies. The objective of this initiative is to provide citizens with an opportunity to continue availing the benefits of their life insurance policies and to strengthen their financial security.
On this occasion, Senior Superintendent Shri Chirag Mehta, Deputy Superintendent Shri S. K. Verma, Assistant Director Shri V. M. Vahora, Shri Alpesh Shah, Shri Ritul Gandhi, Senior Postmaster Shri P. J. Solanki, Assistant Accounts Officer Shri Chetan Sain, Shri Ramswaroop Mangava, Assistant Superintendent Shri Jinesh Patel, Shri R. T. Patel, Shri Ronak Shah, Shri Bhavin Prajapati, Inspector Ms Payal Patel, Shri Yogendra Rathod, Shri Bhavesh Rawal, Shri Darshan Shrimali, Shri Dipak Parmar, Shri Chirayu Vyas along with other officials and policyholders were present. The programme was anchored by Shri Abhishek Pithadiya.
.jpeg)
